ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ତାଙ୍କ ସ୍ଵଯଂ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଏହି ରଥକୁ ନେଇ ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଯାଅ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଭାବରେ କଥା କହିବା ଦରକାର, ମୁଁ ଯେପରି ଦିଆଇଛି, ସେପରି କଥା କହିବା।” ଏପରି କହି ଓ ପୁନିପୁନି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ରାମ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଶବ୍ଦରେ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗୁହା, ଏହି ସଂସ୍କୃତ ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ମୋତେ ଏବେ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବାକୁ ପଡିବ, କାରଣ ଏହା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ।” “ଏହିପରି, ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସନ୍ୟାସୀମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି, ମୋ ବାପା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି। ମୋ ଜଟା ପାକାଇବା ପରେ ମୁଁ ଚାଲିଯିବି, ତେଣୁ ବଟବୃକ୍ଷର ଦୁଧ ଆଣିଦିଅ।” ଗୁହା ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଧ ଆଣି ଦେଲେ। ରାମ ଏହି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଜଟା ପାକାଇଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ ରାମ ଏବେ ତାପସର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ଘେରି, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇ ତାପସ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ତାପସୀୟ ପଥ ଗ୍ରହଣ କରି ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସହିତ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗୁହା, ରାଜ୍ୟର ସେନା, ଧନ-ଦୌଲତ, କିଲ୍ଲା ଓ ପ୍ରଜାମାନେ—ଏ ସବୁ ଦେଖିବାରେ ସତର୍କ ରୁହ; କାରଣ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସବୁଠାରୁ କଠିନ କାମ।” ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମ, ଗୁହାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିପଡ଼ିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ଶୀଘ୍ର ଧାରା ବହୁଥିବା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିବା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ, ଏହି ତୟାରି ଥିବା ନୌକାରେ ଚଢ଼; ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଚଢ଼ି, ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଧୀରେ ଉଠାଇଦିଅ।” ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିଛି କଥା ନ କହି, ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ପରେ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍େଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଲେ। ନିଶାଦପତି ଗୁହା ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ରାମ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ତାଙ୍କ ସ୍ଵସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କରିଥିବା ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଆଚମନ କରି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଦୁଃଖ ଭୁଲି, ଗଙ୍ଗାକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଓ ସେନାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନୌକାରେ ଚଢ଼ି ନୌକାଚାଳକଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ନୌକାଚାଳକ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଡାଣ୍ଡି ଚାଲି, ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ନୌକାକୁ ଉପାରି ନେଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଁଚିବା ପରେ, ନିର୍ମଳ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗାକୁ କହିଲେ, “ଏହି ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ମହାନ ଓ ଧୀମାନ୍; ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର, ଗଙ୍ଗେ, ଯେପରି ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି। ଚଉଦ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ କରି, ଭାଇ ଓ ମୋ ସହିତ ସେ ପୁଣି ଫେରିବେ। ଏହିପରି, ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ଆଉଥିବାବେଳେ, ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବି, ଗଙ୍ଗେ। ତୁମେ ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଦେଖ, ସମୁଦ୍ରର ରାଣୀ ଭାବେ ଏହି ଲୋକରେ ଦେଖାଯାଉଛ। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ ଓ ଶ୍ରୀରାମ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ରାଜ୍ୟରେ ଫେରିଲେ, ତୁମକୁ ପୁନି ପ୍ରଶଂସା କରିବି। ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେଇ, ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି। ହଜାର ଘଡ଼ି ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସ-ଚାଲ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜିବି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସହରକୁ ଫେରିବି। ତୁମ ତଟରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତୀର୍ଥ ଓ ମନ୍ଦିର ମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂଜିବି। ମୋ ଦୀର୍ଘବାହୁ ସ୍ଵାମୀ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଆଉଥିବାବେଳେ, ଅପରାଧ ଶୂନ୍ୟ ଗଙ୍ଗେ, ମୁଁ ଆଉଥିବା ପଥରେ ଆଉ ଏଯୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି।” ଏପରି କହି ସୀତା ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟକୁ ପହଁଚିଲେ। ତଟରେ ପହଁଚି, ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ ରାମ ନୌକା ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ମହିଳା ସୀତା ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ, ଆମ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସତର୍କ ରୁହ। ଅରଣ୍ୟର ଅଦୃଶ୍ୟ ଏକାନ୍ତରେ ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଆଗକୁ ଚାଲ, ସୀତା ତୁମ ପଛରେ ଯାଉ। ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲି, ତୁମେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଆଜି ଵୈଦେହୀ ଅରଣ୍ୟଜୀବନର କଠିନତା ଅନୁଭବ କରିବେ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଆଜି ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ଅରଣ୍ୟବାସର କଠିନତା ଜାଣିବେ। ଏହି ଅଜନା, ଅବସ୍ୟ ଅପରିଚିତ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବାଗିଚା ଶୂନ୍ୟ, କଠିନତା ଓ ଖଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ପଛରେ ରାଘବ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୂରତାରେ ଚାଲିଯିବା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଛକୁ ଫେରିଗଲା, ଏବଂ ତାପସୀୟ ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଲୁହ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେହି ବିଶ୍ୱବିଧାତାଙ୍କ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାତ୍ମା, ମହାନ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶୋଭାମୟ ଫସଲ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ବଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ୍ୟ ଗ୍ରାମ ଦିଗରେ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଚାରିଟି ବଡ଼ ପଶୁ—ଏକ ଶୂକର, ଏକ ଋଷ୍ୟ, ଏକ ଚିତ୍ରୀ ହରିଣ ଓ ଏକ ବଡ଼ ସାଂଭର—ମାରିଲେ। ପବିତ୍ର ମାଂସ ନେଇ, ଭୋକା ଓ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତେବେ ତେବେ ଅରଣ୍ୟର ମାଲିକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।