ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନରେ ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଆସିବ, ସେଠି ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେସବୁ ବାଧାକୁ ଦୂର କରିଦେବି। ଏହି ରଥ ସେବାରେ ମୋତେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳିଛି, ଆଶା କରେ ଯେ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ମୁଁ ଏହିପରି ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅରଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିଲେ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବି; ଆୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଯେପରି ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଅଗମ୍ୟ, ସେପରି ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଅରଣ୍ୟବାସର ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବା ମୋ ଅଭିଲାଷ। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ କେତେ ଶୀଘ୍ର କଟିଯିବ, ମନେ ହେବ ମାତ୍ର କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ନହେଲେ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଲାଗିଥାନ୍ତା। ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ଦାସ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଁ ରହିଛି, ମୋତେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯେପରି ମାଲିକ ଓ ପୁତ୍ର ଗତିକୁ ଗଲେ।" ସେପରି ନିରନ୍ତର ନିବେଦନ କରି, ଦୁଃଖିତ ଓ ନମ୍ର ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦୟାମୟ ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଅତିଶୟ ଭକ୍ତିକୁ ଜାଣିଛି, ହେ ମାଲିକପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍। ତୁମକୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପଠାଇବାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ମୋର କନିଷ୍ଠ ମାତା କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ହେବେ ଯେ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେ ରାନୀ ତେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ମିଛ କହିଛନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା—ମୋର କନିଷ୍ଠ ମାତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ପାଇଁ ସୁସ୍ଥିର ରାଜ୍ୟ ମିଳୁ, ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁ। ମୋର ଓ ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ତୁମେ ଏହି ରଥ ନେଇ ନଗରକୁ ଫେରିଯାଅ; ଏବଂ ଯାହା ଯାହାକୁ ଯେପରି ଉପଯୁକ୍ତ, ସେପରି କଥା କହିବ।" ଏପରି କହି ଓ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ରାମ ଏବେ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗୁହାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, “ଗୁହା, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଗ୍ରାମବସିତ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବାକୁ ହେବ, ଏହିପରି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତେଣୁ ତପସ୍ୟୀମାନେ ଯେପରି ଉପବିତ୍ତ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ମୋ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ପିତା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବି। ମୋ ଜଟା ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ବଟବୃକ୍ଷର ଦୁଧ ଆଣ;” ଗୁହା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବଟ ଦୁଧ ଆଣିଦେଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଏବେ ତପସ୍ୟୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜଟା ବନ୍ଧି, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ ଦୁଇ ଋଷି ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟାର ପଥ ଗ୍ରହଣ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗୁହା, ସେନା, ଧନ, ଦୁର୍ଗ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପରେ ସବୁବେଳେ ଜାଗୃତ ରୁହ; ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ସବୁଠାରୁ କଠିନ।” ଏପରି କହି ଗୁହାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ପହଞ୍ଚି, ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ, ଏହି ତୟାରି ଥିବା ନୌକାକୁ ଚଢ଼, ତାପରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଧୀରେ ଚଢ଼ାଇବୁ।” ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, କିଛି ଅପତ୍ୟ କରିନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ନୌକାରେ ଚଢ଼ାଇ, ପରେ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ଗୌରବମୟ ରାମ ନୌକାରେ ବସିଲେ; ନିଷାଦ ପ୍ରଧାନ ଗୁହା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ରାଘବ ନୌକାରେ ବସି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ। ପରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଆଚମନ କରି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଓ ସେନାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନୌକାରେ ବସି ନୌକାଚାଳକଙ୍କୁ ଚାଲିବାକୁ କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଦକ୍ଷ ବୋଉମାନେ ନୌକାକୁ ଚଲାଇ, ତୀବ୍ର ବାଲ୍ଲରେ ଭଲ ଭାବରେ ଉପରେ ଆଣି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ନଦୀ ପାର କରାଇଦେଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଭାଇଦେହୀ ହାତ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗାକୁ କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତିନିଜଣ ଆମେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ପୁନି ଆସିବା ପରେ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥାନ୍ତୁ। ଏବେ ଆମେ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜିବି, ମୋର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହେବ। ହେ ତ୍ରିପଥଗା ଦେବୀ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଦେଖନ୍ତି; ସାଗର ରାଜଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବେ ଏହି ଲୋକରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସ୍ତୁତି କରେ; ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ ରାମ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଫେରିବେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜିବି। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ, ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେବି। ହଜାର ଘଡ଼ି ମଦିରା ଓ ମାଂସଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବି। ଆପଣଙ୍କ କୂଳରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା, ତୀର୍ଥ ଓ ପୂଜାସ୍ଥଳୀମାନେ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂଜିବି।” ଏପରି ଗଭୀର ଭକ୍ତି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଦୟାର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଗଙ୍ଗା ପାର ହେଉଛି।