ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଯାତ୍ରାରେ ଛାଡି ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ମନେ ଦୁଃଖ ଭରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଯଦି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ ଛାଡି ଦେବେ, ତେବେ ଏହି ରଥ ସହିତ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ବନରେ ତପସ୍ୟା କରିବାରେ ଯେଉଁ ବାଧା ଆସିବ, ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି ରଥ ସହିତ ସେଗୁଡିକୁ ଦୂର କରିବି। ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଛି, ବନବାସରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ସେଇ ଆନନ୍ଦ ପାଇବା ଆଶା କରିଛି। ଏହି ଘୋଡାମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାମ, ବନବାସୀ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଁଚିବେ। ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଆପଣଙ୍କୁ ବନରେ ସେବା କରିବି; ଆୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ଦେବଲୋକ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ମଧ୍ୟ ପାପୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ବନବାସ ସମାପ୍ତ ହେବ, ମୋ ଏକମାତ୍ର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଏହି ରଥ ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବି। ଚାଉଦିଏ ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ବନରେ କଟିବା ମୁଁ କ୍ଷଣମାନ୍ୟ ଭଳି ଅନୁଭବିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଲାଗିଥାନ୍ତା। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିବାରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ରହିଛି; ଆପଣ ମୋତେ ଛାଡି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁ ପଥରେ ମାଲିକ ଓ ପୁତ୍ର ଚାଲିଛନ୍ତି। ସୁମନ୍ତ୍ର ଏଭଳି ଅନେକ ଭାବରେ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କରି, ବିନୀତ ଓ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ଦାସ୍ୟ ଭକ୍ତିକୁ ଜାଣି, କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିକୁ ଜାଣିଛି, ଏବେ ଆମେ କାହିଁକି ତୁମକୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପଠାଉଛି, ତାହା ଶୁଣ। ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଁଚିଲେ, ମୋ ଅପର ମା କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ହେବେ ଯେ ରାମ ବନକୁ ଗଲେ। ସେ ରାଜା କୌଶଳ୍ୟଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କରିବେ ନାହିଁ। ମୋର ପ୍ରଧାନ ଇଚ୍ଛା ଏହି—ମୋ ଅପର ମା କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତୁ, ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ। ମୋ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ରଥ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଯାଅ; ଏବଂ ମୁଁ ଯେଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇଛି, ସେଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଉଚିତ କଥା କହିବା।" ଏଭଳି କହି, ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ଗୁହାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଓ ନିଶ୍ଚିତ କଥା କହିଲେ—“ଗୁହା, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଜନବସ୍ତି ଥିବା ବନରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବି, କାରଣ ଏହି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତେଣୁ, ତପସ୍ୟାର ଶୋଭା ଦେଇଥିବା ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୋ ପିତା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିବି। ଜଟା ବନାଇବା ପରେ ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି; ବଟ ଗଛର ଦୁଧ ଆଣ। ଗୁହା ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଧ ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ। ରାମ ଏହି ଦୁଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଜଟା ବନାଇଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପୁରୁଷସିଂହ ରାମ ତପସ୍ୱୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ପରେ, ଚିରଯାତା ଓ ଚିରବସନ ଧାରଣ କରି ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ୱୀ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ରାମ ନିଜ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଗୁହା, ସେନା, ଧନ, କୋଟ, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସଦା ସଚେତନ ରହ; ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।" ତାପରେ ଗୁହାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା ଓ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀରେ, ତେଁ ତୀବ୍ର ଧାରା ପାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଏହି ତିଆରି ଥିବା ଦୋକା ଉପରେ ଚଡ଼; ପରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରି ଚଡ଼ାଇବା।" ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, କୌଣସି ଅପତ୍ତି ଦେଇନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦୋକାରେ ଚଡ଼ାଇ, ନିଜେ ଚଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ରାମ ନିଜେ ଚଡ଼ି, ନିଶାଦରାଜ ଗୁହା ତାଙ୍କ ଜନମାନେକୁ ପ୍ରେରିଲେ। ରାଘବ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଦୋକାରେ ଚଡ଼ି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜଳ ଅଚମନ କରି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନଦୀକୁ ନମନ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଓ ସେନାକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ଦୋକାରେ ଚଡ଼ି ନଉକାଚାଳକଙ୍କୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଚାଳକ ଦକ୍ଷତାରେ ନଉକାକୁ ଚଲାଇ, ଉତ୍ତମ ଚାପୁ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ନଦୀ ପାର କଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ମଧ୍ୟରେ ପହଁଚିବା ପରେ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବୈଦେହୀ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ନଦୀକୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଗଙ୍ଗା, ତିନିଁ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଚାଉଦିଏ ବର୍ଷ ବନରେ ବ୍ୟତୀତ କରି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ମୋ ସହିତ ଫେରିବେ। ତେବେ, ହେ ଶୁଭ ଓ କୃପାମୟୀ ଦେବୀ, ମୁଁ ନିରାପଦ ଫେରିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ପୂଜା କରିବି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ। ହେ ତ୍ରିପଥଗା ଦେବୀ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଦେଖିବା; ଏବଂ ସାଗରରାଜଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଏହି ଲୋକରେ ଦେଖାଯାଉଛ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କରି ପୂଜା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷସିଂହ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଫେରିବେ ଓ ନିରାପଦ ଆସିବେ। ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜ୍ୟ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି। ଏକ ହଜାର ଘଡ଼ା ମଦ, ମାଂସ-ଭାତ ଦାନ କରି, ମୁଁ ତୁମେ ପୂଜା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବି।” ଏଭଳି ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗଙ୍ଗା ପାର କରିବା ସମୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ଏବଂ ମନେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଭକ୍ତିରେ ନୂତନ ଯାତ୍ରାରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।