ରାମଙ୍କ ଅତିପ୍ରିୟ ସାରଥି ସୁମନ୍ତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, "ରାମ, ତୁମେ ଦେଖିଛ, ତୁମ ପ୍ରବାସରେ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ମାନେ କେତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିବ୍ରତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ। ମୋର ନିର୍ବାସନ ସମୟରେ ଯେପରି ନାଗରିକମାନେ ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରିଥିଲେ, ତୁମକୁ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ହଜାର ଗୁଣା ବଢିଯିବ। ମୁଁ ତୁମର ମାତାଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ତୁମ ସନ୍ତାନକୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ମାମାଘରକୁ ନେଇଯାଇଛି—ଏହିପରି ଅସତ୍ୟ କଥା କେମିତି କହିପାରିବି? ଏପରି ଅସୁନ୍ଦର ଏବଂ କଠିନ ସତ୍ୟ କଥା କିପରି କହିପାରିବି? ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯେଉଁ ନିଜମାନେ ଏବଂ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ଜାଣିବେ ଯେ ଏହି ରଥରେ ତୁମେ ନାହାଁନ୍ତି? ରାମ, ମୁଁ ତୁମ ବିନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଦୟାକରି ମୋତେ ତୁମ ସହ ବନକୁ ଯିବା ଅନୁମତି ଦିଅ। ଯଦି ମୋର ଅନୁରୋଧ ସତ୍ତ୍ଵେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ହୁଅ, ତେବେ ଏଠାରେ ରଥ ସହିତ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ବନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ-ବାଧା ଆସିବ, ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି ରଥ ସହିତ ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିଦେବି। ଏହି ରଥ ସେବାରେ ମୁଁ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଛି, ବନବାସରେ ତୁମ ସେବା କରି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିବି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ତୁମ ସହ ବନବାସରେ ସେବା କଲେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ମୁଁ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ତୁମ ସେବା କରିବି, ଅୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ତ୍ୟାଜ୍ୟ। ମୁଁ ତୁମ ବିନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବିନାହିଁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ମଧ୍ୟ ପାପୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ। ବନବାସ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ରଥରେ ତୁମକୁ ଏଉଁଠାରୁ ନେଇ ଯିବା ମୋର ଅଭିଲାଷ। ଚଉଦ ଆବଦ୍ଧ ବନବାସ ତୁମ ସହ ଅତିବାହିତ ହେବ, ମାନେ ମାତ୍ର କ୍ଷଣ ଭଳି ଲାଗିବ; ତୁମ ବିନା ଶତାବ୍ଦୀ ଅନ୍ୟରୂପ ହେବ। ଯେଉଁ ପଥରେ ମାଲିକ ଓ ପୁତ୍ର ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାସ ଭଳି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ନିବେଦନ କରି, ବିନମ୍ର ଓ ବିଶନ୍ନ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦୟାମୟ ରାମ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିକୁ ଜାଣିଛି, ମାଲିକ ପ୍ରତି ତୁମ ନିଷ୍ଠା ଅତୁଳନୀୟ। ଏବେ ମୋତେ ଯିଏଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି, ତାକୁ ଏଠାରୁ ସହରକୁ ପଠାଇବାର କାରଣ ଶୁଣ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସହରକୁ ପହଁଚିବ, ମୋର କନିଷ୍ଠା ମାତା କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ହେବେ ଯେ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟବାଦୀ ଭାବିବେ ନାହିଁ। ଏହା ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା—ମୋର କନିଷ୍ଠା ମାତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରୁନ୍। ମୋ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ, ତୁମେ ଏହି ରଥ ସହ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଯାଅ, ଏବଂ ଯାହା ଉଚିତ, ସେପରି ମନେ ମନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହ।" ଏପରି କହି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ରାମ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ କଥାରେ ଗୁହାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ଗୁହା, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଜନବସତି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବି, ଏହିପରି ନିୟମ ରହିଛି। ଏହି ତପସ୍ବୀ ସଜ୍ଜା ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ପିତା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କୁଶଳ ଚିନ୍ତା କରି, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି। ମୋ ଝଟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ବଟଗଛ ଦୁଧ ଆଣ।" ଗୁହା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବଟ ଦୁଧ ଆଣିଦେଲେ। ତାହା ସହ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଝଟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପୁରୁଷଶାର୍ଥର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାମ ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ, ଚମରା ଛାଲ ପିନ୍ଧି, ଝଟା ଧାରଣ କରି, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱି ଋଷି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ତପୋଧାନ ପଥ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ, ତେବେ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଗୁହା, ସେନା, ଧନ, ଦୁର୍ଗ ଓ ପ୍ରଜା ଉପରେ ସତତା ଧ୍ୟାନ ଦେଅ, କାରଣ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ସବୁଠାରୁ କଠିନ।" ଏପରି କହି, ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁବଂଶଜ ରାମ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପହଁଚି, ଏହି ତୀବ୍ର ଧାରାବାହିନୀ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୁରୁଷଶାର୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ତୟାରି ଥିବା ନୌକାରେ ପ୍ରଥମେ ଚଢ଼, ଏବଂ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଦିଅ।" ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଦେଲେ, ପରେ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଲେ; ନିଷାଦରାଜ ଗୁହା ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନୋ ସହ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବିଶାଳ ତେଜସ୍ବୀ ରାଘବ ନୌକାରେ ବସି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଜଳ ଆଚମନ କରି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନଦୀକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଏବଂ ସେନାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନୌକାରେ ବସି ନୌକାଚାଳକଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ କହିଲେ। ନୌକାଚାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର ଭାବେ ଚାଲିତ ଏହି ନୌକା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ତୀର ଅତିକ୍ରମ କଲା। ଭାଗୀରଥୀ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପହଁଚି, ନିର୍ମଳ ସୀତା ଦୁଇହାତ ଜୋଡି ଏପରି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାନ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍; ଦୟାକରି, ହେ ଗଙ୍ଗେ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଯାହାପରି ସେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି।