ସୁମନ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ମୋ ରଥ ରାମଙ୍କ ବିନା ଯଦି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବ, ଏହା ଉପରେ ତାଙ୍କର ନାମ ଲେଖା ଥିଲେ ବି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ନଗରବାସୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ଓ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେବେ। ରଥ ଖାଲି ରହିଲେ ଏବଂ ମାତ୍ର ରଥୀ ରହିଲେ, ଏହା ଦେଖି ନଗର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯିବ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ନାୟକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସେନା ଅଶକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଆପଣ ଦୂରେ ରହିଲେ ବି, ନଗରବାସୀ ଆପଣଙ୍କୁ ମନରେ ଭାବି, ଆଜି ଉପବାସ କରିବେ। ରାମ, ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି କିପରି ଆପଣଙ୍କ ବନବାସରେ ଲୋକମାନେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି। ମୋ ବନବାସ ଦେଖି ନଗରବାସୀ ଯେପରି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ରଥ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖ ଏକ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ହେବ। ଆପଣଙ୍କ ମାତାକୁ ମୁଁ କଣ କହିବି? ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ମାମାଘରକୁ ନେଇଯାଇଛି—ଏହିପରି ଭଲି କଥା କହିବି କି? ଏହି ଅସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଅପ୍ରିୟ ସତ୍ୟ କିପରି କହିବି? ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧା ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—ସେମାନେ କିପରି ଜାଣିବେ ଯେ ରଥ ଆପଣ ବିନା ଫେରିଛି? ରାମ, ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଯିବି। ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକାର କରି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ତେବେ ଏଠାରେ ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଏହି ରଥ ସହ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ବନରେ ତପସ୍ୟାରେ ଯେକୌଣସି ବିଘ୍ନ ଆସିଲେ, ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି ରଥ ସହ ସେଗୁଡିକୁ ଦୂର କରିଦେବି। ରଥ ସେବାରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳିଛି, ଆପଣଙ୍କ ବନବାସ ସେବାରେ ମୁଁ ଏହି ଆନନ୍ଦ ମିଳିବାକୁ ଆଶା କରିଛି। ଏବଂ ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ବି, ରାମ, ବନବାସରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ। ମୁଁ ବନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ସେବା କରିବି; ଆୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣ ବିନା ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ବଡ଼ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ବି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ। ବନବାସ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଏହି ରଥରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବି। ଚୌଦ ଅବଧି ବନବାସ ଆପଣ ସହ ବିତିବା ମୁଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଳି ଅନୁଭବିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, ଶତବର୍ଷ ବି ଭିନ୍ନ ଅନୁଭବ ହେବ। ଆପଣଙ୍କ ପଥରେ ଯେଉଁଠି ମାଲିକ ଓ ପୁତ୍ର ଗଲେ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଭକ୍ତିଶିଳ୍ପ ଦାସ ଭଳି ଦଢ଼ ରହିଛି, ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କରି, ବିନୀତ ଓ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ରାମ କହିଲେ—ମୁଁ ଜାଣିଛି ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି; ମୋତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିଥିବା ଆପଣ, ଏଠାରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନଗରକୁ ଦେଉଥିବା କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆପଣ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମୋ ଅପର ମାତା କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ଯେ ରାମ ବନକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ବନକୁ ଗଲେ ବି, ତାଙ୍କର ନ୍ୟାୟପାଳକ ରାଜା ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଛନ୍ତି ବୋଲି ସନ୍ଦେହ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା—ମୋ ଅପର ମାତା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତୁ, ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ। ମୋ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ, ଆପଣ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ରଥ ସହ ନଗରକୁ ଫେରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କୁ ଉଚିତ କଥା କହନ୍ତୁ। ଏପରି କହି, ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ରାମ ଗୁହାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ କଥା କହିଲେ। ଗୁହା, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଜନବସିତ ବନରେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବି, କାରଣ ଏହି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତେଣୁ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିବା ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ମୋ ପିତା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିବି। ଚୁଳା ଗଠିବା ପରେ ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି; ବଟ ଗଛର କ୍ଷୀର ଆଣିଦିଅ। ଗୁହା ଶୀଘ୍ର ଏହି କ୍ଷୀର ରାଜକୁମାରଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଦେଲେ। ରାମ ଏହି କ୍ଷୀର ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଚୁଳା ଗଠିଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପୁରୁଷସିଂହ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଦେଖା ଧରିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁଳା ଚୁଳା ଓ ଚିରବର୍କ ଶ୍ରେଣୀ ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଜଣ ଋଷି ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ପଥ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାମ ନିଜ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଗୁହା, ସେନା, ଧନ, କୋଟ ଓ ପ୍ରଜା ଉପରେ ସଦା ସତର୍କ ରହ; ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସାଧ୍ୟ। ତାପରେ, ଗୁହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନନ୍ଦନ ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୁରୁଷସିଂହ, ଏହି ତିଆରି ନଉକା ଉପରେ ଚଢ଼ିବା; ତାପରେ ସୀତାକୁ ସାଧୁ ଭାବେ ଉଠେଇଦିଅ। ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠେଇଦେଲେ, ତାପରେ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ। ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ; ନିଷାଦର ମୁଖ୍ୟ ଗୁହା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ରାଘବ, ଶ୍ରୀମୟ ରାମ, ନଉକା ଉପରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱୟଂ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ। ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ରାମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଆଚମନ କରି, ଚମକୁଥିବା ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଭାବେ ନଦୀକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଓ ସେନାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନଉକା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ନଉକାଚାଳକଙ୍କୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।