ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା, ରାମଙ୍କୁ ଛାଡି ଆଉଦ୍ଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା କଥା ଭାବି ସେ ଏମିତି କହିଲେ—"ତୁମେ ନଥିବା ସହରକୁ ମୁଁ କିପରି ଫେରିବି? ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେଉଁପରି ପିତାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଛି। ମୋ ରଥ ରାମ ନଥିବା ବେଳେ ଯଦି ଏହାରେ ତୁମର ନାମ ଲେଖା ଥାଏ, ତଥାପି ଲୋକେ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ପଡିବେ, ଏହି ରଥ ରାମ ବିନା ଦେଖି ସହର ଭାଗିଯିବ। ଏହି ଖାଲି ରଥ, ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ରଥଚାଳକ ଅଛି, ସେ ଦେଖି ସହର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯିବ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଏକ ସେନା। ତୁମେ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକେ ଚିନ୍ତାକରି ତୁମକୁ ମନରେ ଅନୁଭବ କରିବେ, ଏବଂ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ ରଖି ତୁମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବେ। ରାମ, ତୁମେ ଦୂରେ ଥିବା ବେଳେ ଲୋକମାନେ କିପରି ବିପଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡିଯିବା ତୁମେ ଦେଖିଛ। ମୋ ନିଷ୍କାସନ ଦେଖି ନାଗରିକମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ରଥ ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖ ଶତଗୁଣ ହେବ। ମୁଁ ତୁମର ମାତାକୁ କିପରି କହିବି? ତୁମର ପୁଅକୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ମାମାଘରକୁ ନେଇଯାଇଛି—ଏପରି କହିବି କି? ଏହି କଥା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ଏପରି କଥା କହିପାରିବିନି, ଏହି ଅପ୍ରିୟ ସତ୍ୟ କିପରି କହିବି? ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧିଥିବା ତୁମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ—ସେମାନେ ରଥ ରାମ ବିନା ଦେଖି କିପରି ଜାଣିବେ? ମୁଁ ତୁମେ ନଥିବା ଆଉଦ୍ଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାମ, ତୁମେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ବନକୁ ଯିବି। ଯଦି ମୋର ଅନୁରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡିଦେବାକୁ ଚାହାଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ରଥ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ବନରେ ତପସ୍ୟା ରେ ଯେଉଁ ବିପଦ ଆସିବ, ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି ରଥ ସହିତ ସେଗୁଡିକୁ ଦୂର କରିବି। ମୁଁ ରଥ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି, ଏବେ ତୁମର ବନବାସ ରେ ତୁମକୁ ସେବା କରି ଆନନ୍ଦ ଲାଗି ଆଶା କରୁଛି। ଏହି ଘୋଡାମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ବନବାସୀ ଭାବରେ ତୁମକୁ ସେବା କଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା ପାଇବେ। ମୁଁ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ତୁମକୁ ବନରେ ସେବା କରିବି; ଆଉଦ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛି। ତୁମେ ନଥିବା ଆଉଦ୍ଧ୍ୟାକୁ ଯିବିପାରିବିନି; ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟକର୍ମୀ ପାଇଁ ଅଗ୍ରହ୍ୟ। ବନବାସ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଏହି ରଥ ସହିତ ତୁମକୁ ସହରକୁ ନେଇଯିବା, ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା। ଚୋଦ ଅଠର ବର୍ଷ ତୁମ ସହ ବନରେ ଶୀଘ୍ର ଗଲାପରି ଲାଗିବ; ନହେଲେ ଶତବର୍ଷ ଭିନ୍ନ ଲାଗିଥାନ୍ତା। ଏହି ଦାସ ଭାବରେ ଦୃଢ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନୁରୋଧ କରି, ବିନୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ରାମ ଦୟାଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଜାଣିଛି, ମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ତୁମର ନିଷ୍ଠା ବିଶିଷ୍ଟ। ଏବେ ମୁଁ କାହିଁକି ତୁମକୁ ସହରକୁ ପଠାଉଛି, ଏହା ଶୁଣ। ତୁମେ ସହରକୁ ଯିବାପରେ ମୋର ଅପର ମାତା କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ଯେ ରାମ ବନକୁ ଗଲେ। ଏହି ରାଣୀ ମୋ ବନବାସ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ଏବଂ ଧର୍ମୀ ରାଜା କୌଶଳ୍ୟ ଅସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିବେନି। ଏହି ମୋର ପ୍ରଧାନ ଇଚ୍ଛା—ମୋ ଅପର ମାତା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭରତ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ। ମୋ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ରଥ ସହିତ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ; ଏବଂ ମୁଁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଛି, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଚିତ କଥା କହିବେ।" ଏପରି କହି, ରଥଚାଳକକୁ ଆବାର ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ରାମ ଗୁହାଙ୍କୁ ଦୃଢ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—"ଗୁହା, ଏବେ ମୋତେ ଜନବସିତ ବନରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବି, ଏହି ତପସ୍ୟାର ନିୟମ। ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା ଏହି ବ୍ରତ ଧରି, ମୁଁ ମୋ ପିତା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିବି। ଜଟା କରିବା ପରେ ମୁଁ ଯିବି; ବଟ ଗଛର ଦୁଧ ଆଣ।" ଗୁହା ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଧ ଆଣି ଦେଲେ। ରାମ ଏହି ଦୁଧ ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଜଟା ବନେଇଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାମ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ ଚିରଫଳ ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇ ଋଷି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯିବା ଲାଗିଲେ। ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ତପସ୍ବୀ ପଥ ଅନୁସରି, ରାମ ନିଜ ବ୍ରତ ଧରି, ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଗୁହା, ସେନା, ଧନ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଜନମାନେ ଉପରେ ସଦା ଜାଗୃତ ରହ; ରାଜ୍ୟ ସର୍ବାଧିକ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅତି କଠିନ।" ତାପରେ ଗୁହାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସୀତା ଓ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଶୀଘ୍ର ଏଗଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମ ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ଉତ୍କ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଓ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ତିଆରି ଥିବା ଦୋଉ ଉପରେ ଚଢ଼, ଏବଂ ସୀତାକୁ ଧୀରେ ଚଢ଼ାଇଦିଅ।" ଭାଇର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୌଣସି ଅପତ୍ତି କଲେନି, ପ୍ରଥମେ ସୀତାକୁ ଚଢ଼ାଇଲେ, ତାପରେ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ। ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ରାମ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ; ନିଶାଦରାଜ ଗୁହା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଘବ ଦୋଉ ଉପରେ ଚଢ଼ି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏହିପରି ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଆଚମନ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ନମସ୍କାର କଲେ।