ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମୃଦୁ ହସରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଲୀ କେବେ ବି ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଆମେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡିଛୁ ବୋଲି କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି କେବେ ଅପସୋସ କରୁ ନାହିଁ। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତୁମେ ଆମ ତିଣିଜଣଙ୍କୁ—ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା—ପୁନିପୁନି ଫେରି ଆସୁଥିବା ଦେଖିବ। ରାଜା ଓ ମୋତେ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା ମୁଁ କହିଛି, ତୁମେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ କୌସଲ୍ୟା, କୈକେୟୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାନୀମାନେଠାରେ ବାରମ୍ବାର ପହଞ୍ଚାଇବା। କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଆମ ତିଣିଜଣଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ଓ କୁଶଳ ସନ୍ଦେଶ ଦେଖିବା। ରାଜାଙ୍କୁ କୁହିବା, ଶୀଘ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ ବରତଙ୍କୁ ଡାକିବେ; ଯଦି ବରତ ଆସିଗଲେ, ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ। ବରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ହିସାବରେ ଅଭିଷେକ କରିଦିଅ; ଏହିପରେ ଆମ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଅଧିକ ଭୋଗାଇପାରିବ ନାହିଁ। ବରତଙ୍କୁ କୁହିବା, ଯେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ସେପରି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଭେଦ ଛାଡ଼ି ସମ୍ମାନ କରିବା। କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖ, ମୋ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେବା। ତୁମେ ଜେମିତି ପିତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଛ, ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରୁଛ, ଏହି ଦୁଇ ଜଗତ୍କୁ ଖୁସି କରିପାରିବ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ରାମ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ଭକ୍ତି ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ମୁଁ ଭକ୍ତି ଓ ଆସକ୍ତିରେ ଅନୁଚିତ କଥା କହିଯାଏ, ଦୟାକରି ମୋ ଉପରେ କ୍ଷମା କରିବେ। ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ସେହି ସହରକୁ କିପରି ଫେରିପାରିବି? ଏହା ଏକ ପିତାବିୟୋଗୀ ପୁଅ ପରି ମୋ ପାଇଁ। ଯଦି ରାମ ବିନା ରଥ ନେଇ ମୁଁ ସହରକୁ ଯିବି, ଲୋକମାନେ ଦେଖି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯିବେ। ଏହି ଖାଲି ରଥ ଦେଖି ସହର ଶୋକରେ ଆବଡ଼ିଯିବ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ସେହି ସେନା ଅସାହାୟ ହୋଇଯାଏ। ଯଦିଓ ଆପଣ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ମନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭାବି ଆଜି ଉପବାସ କରିବେ। ଆପଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ସମସ୍ତ ଜନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ମୋ ରଥରେ ଆପଣଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଆପଣ ନଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୁଃଖ ଶତଗୁଣ ହୋଇଯିବ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିବି? ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ମାମାଘରେ ନେଇଯାଇଛି କି, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏପରି ମିଥ୍ୟା କଥା କିମ୍ବା ଏହି କଠୋର ସତ୍ୟ କିପରି କହିପାରିବି? ଆପଣଙ୍କ ନିକଟବନ୍ଧୁ ଓ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରଥ ଖାଲି ଦେଖି କ’ଣ କହିବେ? ମୁଁ ଆପଣ ବିନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବିପାରିବି ନାହିଁ; ଆପଣ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ମୋ ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ମୁଁ ରଥ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଅରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବିଘ୍ନ ବାଧା ଆସିବ, ମୁଁ ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିଦେବି। ଏହି ରଥ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଛି, ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରି ସେଇ ଆନନ୍ଦ ଚାହେଁ। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତି ପାଇବେ। ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିବି; ଅୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରାଜ୍ୟ—ମୁଁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବିପାରିବି ନାହିଁ; ଯେପରି ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ପୁରୁଷ ସ୍ୱର୍ଗରାଜ୍ୟ ପାଇପାରେ ନାହିଁ। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ରଥରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନେଇ ଫେରିବା ମୋ ଇଚ୍ଛା। ଆପଣଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରି ଅନୁଭବ କରିବି; ନାହିଁ ହେଲେ ଶତବର୍ଷ ବି ଅନ୍ୟ ଭାବିତ ହେବ। ମୁଁ ଏପରି ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଦଣ୍ଡିତ ଦାସ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ପଥରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଏପରି ଦୟାଭାବରେ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଦୟାମୟ ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଅପାର ଭକ୍ତି ଜାଣିଛି; ତଥାପି, ମୁଁ କାହିଁକି ତୁମକୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପଠାଉଛି, ସେ କାରଣ ଶୁଣ। ତୁମେ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମୋ ଛୋଟ ମା କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ହେବେ ଯେ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ତାହାଲେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଭାବିବେ ନାହିଁ। ଏହା ମୋର ପ୍ରଧାନ ଇଚ୍ଛା—ମୋ ଛୋଟ ମାଙ୍କ ପୁଅ ବରତ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ମୋ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ତୁମେ ଏହି ରଥ ନେଇ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି, ସେଠି ସେଠି ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବା।" ଏପରି କହି ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ, ତାପରେ ଗୁହାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ କହିଲେ, “ଗୁହା, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଲୋକବସ୍ତି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ। ଏହିପାଇଁ ତପୋବନ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରି, ପିତା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି। ମୋର ଯଟା ପିନ୍ଧା ହେବା ପରେ ମୁଁ ଚାଲିଯିବି; ବଟବୃକ୍ଷର ଦୁଧ ଆଣିଦିଅ।" ଗୁହା ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଧ ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ।