ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ବୟସରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ଇଛାର ଭାରରେ ଦବାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଦଶରଥଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି—ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ସୁମନ୍ତ୍ର। ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜା କେଉଁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଛା ଓ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସନ୍ଦେହ ବା ବିଳମ୍ବ ବିନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାରଣରୁ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତି—ଯାହାଁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କୌଣସି କାମରେ ବିଘ୍ନିତ ହେଉ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ମହାନ ରାଜା ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ବିଷାଦରେ ଅଭିଭୂତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ସେହି ପ୍ରକାରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ବୟସ୍କ, ଉଚ୍ଚଜନ୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଜଣାନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମୋର ଏହି କଥା କହ। ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଲୀ—ଆମେ କେହି ଦୁଃଖିତ ନୁହଁ; ଆମେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡିଛୁ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ଏନେଇ କୌଣସି ଶୋକ ନାହିଁ। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ ଓ ସୀତାକୁ ପୁନିପୁନି ଫେରିଆସୁଥିବା ଦେଖିବ। ରାଜାଙ୍କୁ ଓ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହି, ସୁମନ୍ତ୍ର, ଅନ୍ୟ ରାନୀମାନେ, ସହିତ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମର ଶୁଭେଚ୍ଛା ବାରମ୍ବାର ଜଣାଇଦେବା। କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ଶିରୋନମ୍ର ପ୍ରଣାମ, ଏହିପରି ସୀତା, ମୁଁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଦେବା। ଏହି ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦେବା, ବର୍ତ୍ତମାନ ବରତଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକିବାକୁ; ଯଦି ବରତ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିଦିଅ। ବରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦିଅ; ତେବେ ଆମ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶୋକ ତୁମକୁ ଅଭିଭୂତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ବରତଙ୍କୁ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ କହିଦିଅ—ରାଜାଙ୍କୁ ଯେପରି ଆଦର କର, ସେପରି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ଭିନ୍ନତା ବିନା ଆଦର କର। କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖ, ସେପରି ମୋର ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ପିତା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଓ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପ୍ରତି ଆଶା ରଖି, ତୁମେ ଦୁଇ ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ କରିପାରିବ। ଏପରି ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ ପାଇ, ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ସୁମନ୍ତ୍ର ସବୁ କଥା ଶୁଣିଲେ ଓ ଆସକ୍ତିବଶତଃ କକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ)ଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଯଦି ଆସକ୍ତି ଓ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିବଶେ କୌଣସି ଅନଉଚିତ କଥା କହିଯାଏ, ଦୟାକରି ସେଗୁଡିକୁ ଖ୍ଷମା କରିବେ। ଆପଣ ବିନା ମୁଁ କିପରି ସେହି ନଗରକୁ ଫେରିବି? ଏହା ଏକ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବିୟୋଗରେ ଶୋକାକୁଳ ପିତାଙ୍କ ଭଳି। ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ରାମ ବିନା ରଥକୁ ଦେଖିବେ, ଯଦିଓ ତାହାରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଅଛି, ରାମ ବିନା ରଥ ଦେଖି ସେହି ନଗର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେବ। ଏହି ଖାଲି ରଥ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯିବେ, ମାନେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସେହି ସେନା ଅନାଥ ହୋଇଯାଏ। ଆପଣ ଦୂରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକମାନେ ମନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ଭାବି, ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଉପବାସୀ ହେବେ। ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ବନବାସ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆପଣ ପାଇଁ ବିଷାଦରେ ଅଳସିଯାଇଛି। ମୋର ବନବାସ ଦେଖି ନାଗରିକମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରିଥିଲେ, ମୋତେ ରଥରେ ଦେଖି ଏହି ଦୁଃଖ ଶତଗୁଣ ହେଇଯିବ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ଘରକୁ ନିଯାଯିଛନ୍ତି—ଦୁଃଖ କରିବେ ନାହିଁ, ଏଭଳି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି କଠୋର ସତ୍ୟ କିପରି କହିବି? ମୋ ଆଦେଶରେ ଯେଉଁ ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ଜାଣିବେ ଯେ ରଥ ଆପଣ ବିନା ଖାଲି ହୋଇଯାଇଛି? ଅପରାଧହୀନ ରାମ, ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁ; ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ଯଦି ମୋର ଅନୁରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ତେବେ ଏଠାରେ ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ରଥ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାରେ ଯେଉଁ ବିଘ୍ନ ଆସିବ, ରାଘବ, ମୁଁ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ ଦୂର କରିଦେବି। ରଥ ସେବା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯେଉଁ ସୁଖ ଲାଭ କରିଛି, ଏବେ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ସେଇ ସୁଖ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏ ନାୟକ, ଯଦି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପାଇଯିବେ। ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବି; ଅୟୋଧ୍ୟା କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛି। ଆପଣ ବିନା ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବି ପାରିବି ନାହିଁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ। ଅରଣ୍ୟବାସ ସମୟ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବା ମୋ ମନୋକାମନା। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଆପଣ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ କାଟିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଳି ଲାଗିବ; ନହେଲେ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଲାଗିଥାନ୍ତା। ଯେଉଁ ଦାସ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଛି, ଏପରି ମୋତେ ଆପଣ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଅନେକ ଭାବରେ ନମ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନୁରୋଧ କରିବା ସମୟରେ, ଦାସ ପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଜାଣେ, ଏବଂ ଏଠାରୁ ତୁମକୁ ନଗରକୁ କାହିଁକି ପଠାଉଛି, ସେହି କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ମୋ ଛୋଟ ମାତା କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ କରିବେ ଯେ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବାରେ ସେ ରାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଭାବିବେ ନାହିଁ। ଏହି ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା—ମୋ ଛୋଟ ମାତା ତାଙ୍କ ପୁଅ ବରତ ପାଇଁ ସୁସ୍ଥ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ, ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହୁନ୍ତୁ।