ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦୂରେ ଦେଖି କହିଲେ, “ରାମ, ଆମେ ଏବେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପରେ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲୁ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଚତୁରତାରେ ଆମେ ଠକିଗଲୁ, ଏବେ ତାଙ୍କର ପାପର ଶକ୍ତି ଆମପରେ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭାଗୀ ହେବୁ।” ଏପରି କହି ସୁମନ୍ତ୍ର ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲାଗି କାନ୍ଦିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାମ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, “ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ ତୁମ ପରି ବନ୍ଧୁ ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ଏପରି କାମ କର, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜା ଦଶରଥ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନ ହେଉନ୍ତୁ। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ, ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହୁଛି। ରାଜା ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ତାହା ସନ୍ଦେହ ବିନା କରିବା ଦରକାର। ଏହିକଥା ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତି—ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ମହାରାଜା ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ବା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ରାଜାଙ୍କୁ, ଯିଏ ବୃଦ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି, ମୋର ପକ୍ଷରୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଭୁଲିବା ନାହିଁ। ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ମୈଥିଲୀ କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ନାହିଁ, ଆମେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ିବାକୁ ବା ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ମନେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ। ଚଉଦ ଅବଧି ଶେଷ ହେଲେ, ତୁମେ ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାକୁ ପୁଣିଥରେ ଦେଖିବା। ଏହିପରି କଥା ରାଜା ଓ ମୋର ମାତାଙ୍କୁ କହି, କୈକେୟୀ ସହିତ ଅନ୍ୟ ରାଣୀମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର କଥା ପୁନିପୁନି ପହଞ୍ଚାଇବା। କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ନମସ୍କାର କହିବାକୁ ଭୁଲିନିଅ, ଏହି ନମସ୍କାର ସୀତା, ମୁଁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ। ରାଜାଙ୍କୁ କୁହ, ବର୍ତ୍ତମାନ ବରତଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକିବେ; ଯଦି ବରତ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବେ। ବରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଦିଅ, ତେବେ ଆମ ଦୁଃଖର ଉପଜିଥିବା ଶୋକ ତୁମକୁ ଜୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ବରତଙ୍କୁ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ କହିବା—ସେ ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭେଦ ନ କରି ବ୍ୟବହାର କରୁ। କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଯେପରି ସମାନ ମନେ କରେ, ସେପରି ମୋର ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ମାନ୍ୟତା ଦିଅ। ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଆଶା ଧରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇପାରିବୁ। ରାମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହରେ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଯଦି ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହରେ ଅନୌପଚାରିକ ଭାବେ କଥା କହୁଛି, ଦୟାକରି ମୋର କଥାକୁ ମାନ୍ୟ କର। ଆପଣ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ସେହି ସହରକୁ କିପରି ଫେରିବି, ଯେପରି ଜଣେ ପୁଅ ପିତାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ? ଜନସାଧାରଣ ମୋର ରଥକୁ ରାମ ବିନା ଦେଖିବେ, ଯଦିଓ ରଥ ରାମଙ୍କ ନାମରେ ଅଛି, ତଥାପି ସେମାନେ ଏହା ଦେଖି ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯିବ। ଏହି ଖାଲି ରଥକୁ ଦେଖି ସହର ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ ଯେପରି ସେନା ଅଶକ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ହେବ। ଆପଣ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନମାନସରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭାବି, ସେମାନେ ଆଜି ଉପବାସ କରିବେ। ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ବନବାସ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି। ମୋତେ ରଥରେ ବସି ଦେଖି ଜନମାନେ ଯେପରି ଦୁଃଖର ଆକୁଳ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବେ ତାହା ଶତଗୁଣ ହେବ। ଆପଣଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କଣ କହିପାରିବି? ଯେ, ‘ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାମାଘରେ ନେଇଯାଇଛି, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁନାହିଁ’—ଏପରି ମିଥ୍ୟା କଥା ମୁଁ କହିପାରିବିନି। ମୋ ଆଦେଶରେ ଥିବା ଆପଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଏହି ଏକାକୀ ରଥକୁ ଦେଖି କିପରି ବୁଝିବେ? ମୁଁ ଆପଣ ବିନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ। ଦୟାକରି ମୋତେ ଅରଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଅନୁରୋଧ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ତେବେ ଏଠି ଏହି ରଥସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାରେ ଯେଉଁ ବିଘ୍ନ ଆସିବ, ରାଘବ, ଏହି ରଥ ସହିତ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିଦେବି। ରଥ ସେବା କରି ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି, ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ଏହି ଆନନ୍ଦ ଆଶା କରୁଛି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅରଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଗତିକୁ ଅପ୍ୟାୟନ କରିବେ। ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବି; ଅୟୋଧ୍ୟା ବା ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ମୁଁ ଆପଣ ବିନା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବିପାରିବିନି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ବି ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହେବ, ମୋ ଆଶା ଏହି ରଥରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବା। ଚଉଦ ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଗତିବା କ୍ଷଣ ଭଳି ଲାଗିବ; ନହେଲେ ଶତ ବର୍ଷ ଭିନ୍ନ ଲାଗିଥାନ୍ତା। ଯେପରି ଗୁରୁ ଓ ପୁଅ ଯାହାପଥରେ ଗଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡିତ ଦାସ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେନି।” ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ନମ୍ରତାରେ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ, ଦାସ ପ୍ରତି କୃପାଶୀଳ ରାମ ସନ୍ତ୍ୱନନା କହିଲେ।