ଏହି ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀରେ ସମୃଦ୍ଧ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗର ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲା । ଶହରର ଚୌମୁହାନୀ ଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ରାସ୍ତା ଭଲଭଳି ଭାଗ ହୋଇଥିବା, ମହଲ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବା ସହ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଏହି ନଗରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ । ଚାରିପାଖ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀର ଭିଡ଼ ଓ ବାଜାର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା; ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଉପକରଣ ଓ ଆନନ୍ଦିତ, ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକେ ଏଠାରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବାଗିଚାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ସବ ଓ ସମାବେଶରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିବା, ଏହି ରାଜଧାନୀରେ ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଅଧିନ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଭରି ଚଳିଥିବେ ବୋଲି ରାମ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ । ସେ ମନେ କରୁଥିଲେ—"ଯଦି ମାତ୍ର ମୋର ପିତା ଦଶରଥ ଜୀବିତ ଥାନ୍ତେ, ଏବଂ ଆମେ ବନବାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଫେରିଲେ, ତେବେ ସେ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିପାରିଥାନ୍ତୁ । ଯଦି ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଅକ୍ଷତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଆମେ ଆଉଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା, ତେବେ କେତେ ଭଲ ହେବ ।" ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରାମ ଏଠିରେ ଅନେକ ଦିନ ରହିଥିଲେ ଓ ରାତି ଅତିତ ହେଲା । ଏପରି ଭାବରେ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରାମ ଯେତେବେଳେ ଏପରି କଥା କହୁଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ଗୁହା ଭଲପାଇବାର ଭାବରେ ଦୁଃଖରେ ଅତିଭାରିତ ହୋଇ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆଣିଲେ, ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ହାତୀ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହିଥାଏ । ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ପ୍ରଭାତ ହେଲା । ତେବେ ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହେଉଛି, ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହୋଇଗଲା; ଦେଖ, କୋଇଲୀ ଡାକୁଛି, ମୟୂରର କୁହୁକ ଅଟବୀରେ ଗୁଞ୍ଜୁଛି । ଚଳ, ଏହି ତୀବ୍ର ବେଗବାହିନୀ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀକୁ ଅଟାଇବାକୁ ଯିବା ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୁହା ଓ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି ଭାଇଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ନୌକାଧିପତି ଗୁହା ତାଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଏଠାକୁ ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଦୃଢ଼ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ ନୌକା ନେଇଆସ ।" ଏହା ଶୁଣି, ଗୁହାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନୌକା ନେଇ ଆସି, ଗୁହାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ । ପରେ, ଗୁହା ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ନୌକା ତିଆରି; ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ ।" "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ନୌକା ଦେବତାଙ୍କ ରଥ ପରି ସମାନ; ଏହା ତୁମକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ଏହି ନଦୀ ଅଟାଇ ଦେବ; ଏଥିରେ ଚଢ଼ ।" ତେବେ ରାମ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛ; ଏବେ ଦୃତ ଚଢ଼ିବାକୁ ଦିଅ ।" ତାପରେ ଦୁଇ ରାଘବ, ତାଙ୍କ ତୁଣୀ ଓ ତଳୱାର ବାନ୍ଧି, ସୀତା ସହିତ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଗଲେ । ଏପରି ସମୟରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ନମ୍ର ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?" ତେବେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଦାହିଣ ପାଣି ଛୁଇଁ, କହିଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଅ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଦା ସଚେତନ ରୁହ ।" "ଫେରିଯାଅ," ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ମୋର କାମ ଶେଷ; ଏବେ ମୁଁ ରଥ ଛାଡ଼ି ପଦେ ପଦେ ବନକୁ ଯିବି ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହି ଆଦେଶ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏହିପରି କହିଲେ, "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କରିନାହାନ୍ତି—ଘର, ଭାଇ ଓ ଜନନୀ ସହ ବନବାସ ନେବା । ଯଦି ତୁମେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ତେବେ ତ୍ୟାଗ, ଅଧ୍ୟୟନ, ମୃଦୁତା, ସତ୍ୟର କ’ଣ ଫଳ ଅଛି ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେନି ।" "ତୁମେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବନେ ବସି, ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିବା ପରି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ । ଆମେ ବଡ଼ ଦୁଃଖୀ, ହେ ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଚତୁର ଚଳନାରେ ଆମେ ଧୋକା ଖାଇଛୁ; ଏବେ ଆମେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୀ ହେବୁ ।" ଏପରି କହି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହୁଏଁ ଆତ୍ମବିଳାପ କରି କାନ୍ଦିଲେ । ତା’ପରେ ଲୁହ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାମ ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୃଦୁ କଥାରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ ତୁମ ପରି ମିତ୍ର ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯେଉଁପରି ରାଜା ଦଶରଥ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ ।" "ପୃଥିବୀପତି ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଆଶାର ଭାର ତଳେ ଦବିଯାଇଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ଯାହା କାଉକେୟୀଙ୍କ ଇଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ମହାରାଜ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା କ୍ଷଣମାତ୍ର ସଂକୋଚ ନ କରି ପୂରଣ କର ।" "ରାଜାମାନେ ଏହିପାଇଁ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧା ପାଉନାହିଁ ।" "ଯଦି ମହାରାଜ ଅସତ୍ୟରେ ପଦାର୍ପଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର ।" "ବୟସ୍କ, ଉତ୍ତମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଶିରୋନମ୍ର କରି, ମୋ ତରଫରୁ ଏହି କଥା କହିବା; ସେ ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି ।" "ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ; ଅୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ିବା ବା ବନେ ବସିବା ପାଇଁ ଆମେ ଦୁଃଖ କରୁନାହୁଁ ।" "ଚୌଦ ଅବଧି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆମ୍ଭେ ତିନିଜଣ—ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଫେରି ଦେଖିବା ।" "ରାଜା ଓ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାନୀମାନଙ୍କୁ, କୈକେୟୀ ସହିତ, ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ପ୍ରଣାମ ଦେବା ।" "କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ମୋ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଣାମ କହିବା ।" "ମହାରାଜଙ୍କୁ କହିବା, ଯେଉଁଠି ବର୍ତ୍ତମାନ ବରତ ନ ଆସିଥିଲେ, ଶୀଘ୍ର ଡାକିବେ; ଯଦି ବରତ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାନ୍ତୁ ।" ଏପରି ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା, ଗୁହା ଓ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ସହ ନୌକା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଗଙ୍ଗା ଅଟାଇ ବନବାସ ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ।