ଗୁହା ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଗୁହା, ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଆସି, ଯେପରି ଆମକୁ ସ୍ନେହର ସ୍ବାଗତ ଦେଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲୁ।" ରାମ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁରେ ଗୁହାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି କହିଲେ, "ଗୁହା, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପରିବାର ନିରାପଦ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅଛ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମନେ କରେ।" "ତୁମର ରାଜ୍ୟ, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଧନ ଭଲ ଅଛି କି? ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ତିଆରି କରିଛ, ମୁଁ ସେଠାରେ କିଛି ନେବି, କିନ୍ତୁ ଦାନ ନେବାର ଆମ ରୀତି ନୁହେଁ। ମୋତେ ଏହି ଉପବନ, ଚର୍ମ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇଥିବା ଏକ ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ଜଣ। ମୁଁ କେବଳ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷୀର ଓ ଚାରା ଚାହେଁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମର ସମ୍ମାନ ଅନୁଭବ କରିବି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ଭୋଜନ ଦେଇ, ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନିତ କରିପାରିବ।" ଏହା ଶୁଣି ଗୁହା ତାଙ୍କର ଲୋକମାନୋଁକୁ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଓ ଚାରା ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଚର୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଣିଦେଇଥିବା ପାଣିମାନେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ରାମ ଭୂମିରେ ଶୋଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଦେଲେ, ଏବଂ ସୀତା ସହିତ ଗଛ ତଳେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଗୁହା, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଏବଂ ସଚେତନ ଭାବେ ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜାଗି ରହିଲେ। ଏଭଳି ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଜାଣିନଥିଲେ ଓ ସୁଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ, ଏହି ଭାବେ ଦୀର୍ଘ ରାତି କଟିଗଲା। ଏହିପରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଗୁହା, ଭାଇପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଜଗା ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ପ୍ରିୟ ରାଜକୁମାର, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସୁବିଧାଜନକ ଶୟ୍ୟା ତିଆରି କରାଯାଇଛି; ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଏଠାରେ ଶୋଇବେ ଓ ଅନ୍ଦାନ୍ଦିତ ହେବେ। ଆମେ ସବୁ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ସୁଖ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଆମେ ଏହି ରାତି ସାରା ଜାଗି ରହି ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସତ୍ୟ ଉପରେ ଶପଥ କରି। ରାମଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି, ଧର୍ମ ଓ ଶୁଭ ଧନ ଲାଭ କରିବାକୁ ଆଶା କରେ। ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ବନ୍ଧୁ ରାମଙ୍କୁ ସୀତା ସହିତ ଏଠାରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ, ମୋ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଚାରିପଟେ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏହି ବନରେ କୌଣସି ଜିନିଷ ମୋର ଅଜଣା ନୁହେଁ; ଦେଖ, ଏଠାକୁ ଯଦି ବଡ଼ ଚତୁର୍ଵିଧ ସେନା ଆସିବି, ଆମେ ତାକୁ ମୁକାବିଲା କରିପାରିବା।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଗୁହା, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଏଠାରେ ଆମେ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ଧର୍ମ ଦେଖୁଛୁ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ ଓ ସୀତା ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ମୋତେ କେମିତି ଶୁଅ ଆସିବ? କିମ୍ବା ଜୀବନ କିମ୍ବା ସୁଖ? ଯିଏ କୌଣସି ଦେବତା କିମ୍ବା ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିନଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସୀତା ସହିତ ଘାସ ଉପରେ ଶୁଇଛନ୍ତି। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା ଓ ଅନେକ ପ୍ରୟାସରେ ଲାଭ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଧାମ। ତାଙ୍କ ବନବାସରେ ଯିବା ସହିତ ରାଜା ଅଧିକ ଦିନ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମି ଶୀଘ୍ର ଏକ ବିଧବା ହେବ। ରାଜପୁରୀ ମହିଳାମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବା ପରେ ଏବେ ନିରବ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ମୋ ମନେ ହୁଏ ରାଜମହଳ ଏବେ ନିରବ। କୌସଲ୍ୟା, ରାଜା, ଏବଂ ମୋ ମାଁ—ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ରାତି ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବା ଦେବ ନାହିଁ। ସାୟଦ ମୋ ମାଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି ବଞ୍ଚିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ବୀରମାତା କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ଯେ ନଗର ଦେଖିଲେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଏବେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ଧ୍ୱଂସ ହେବ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଟିକିପାରିବ? ରାଜା ଚଳିଗଲେ, କୌସଲ୍ୟା ତାପରେ ଚଳିଯିବେ; ଏବଂ ତାପରେ ମୋ ମାଁ ମଧ୍ୟ। ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ଇଚ୍ଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯିବାରୁ, ମୋ ପିତା ଚଳିଯିବେ। ପିତା ଅପରେ ଚଳିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ। ଏହି ସୁନ୍ଦର ଚୌମୁଖ ରାସ୍ତା, ମହାନ ରାସ୍ତା, ରାଜମହଳ, ଅପ୍ସରା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଉତ୍ସବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ନଗର ଏବେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିବେ। "କାଶ ଦଶରଥ ରାଜା ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି, ଆମେ ବନବାସ ଶେଷ କରି ଫେରିଲେ ସେଇ ମହାନ ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆଉ ଦେଖିପାରିଥାନ୍ତୁ। ଯଦି ଆମେ ଏହି ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକ୍ଷତ ରାମ ସହିତ ଆଉଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବୁ।" ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ମହାନ ଧୀର ରାମ ରହିଥିଲେ, ରାତି ବିତିଗଲା। ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଆଶୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ଏପରି କଥା କହିଥିଲେ, ଗୁହା ତାଙ୍କ ନିକଟ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସ୍ନେହରୁ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ହାତୀ ପରି ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।