ରାମାୟଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଏକ ମହାୟଜ୍ଞ ଆୟୋଜନ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ ଦକ୍ଷ, ତଥା ବଡ଼ ନୀତିଶୀଳ ନିର୍ମାଣ କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏହି ପରେ ସେ କୁଶଳ କଳାକାର, କଠମିଷ୍ଟ୍ର, ମାଟି କାମ କରୁଥିବା, ଗଣନା କରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ କାରିଗର, ତଥା ଅଭିନେତା ଓ ନୃତ୍ୟକାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଡାକିଲେ। ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ହଜାର ହଜାର ଇଟ ତ୍ୱରିତ ଆଣିବାକୁ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଆୟୋଜନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ରହିବା ଉଚିତ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଦୂର ଦେଶରୁ ଆସୁଥିବା ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ କହିଲେ। ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱଶାଳା ଓ ଶୟନ କ୍ଷେତ୍ର, ସେନା ଓ ବିଦେଶୀ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଳିବା ଦେବା ବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ, ଅବହେଳା କିମ୍ବା ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜାତି ଦୂତି ଓ ଆଦର ପାଇବେ। ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଥିବା କଳାକାରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରମିକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୋଭ କିମ୍ବା ଆସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଅବମାନ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଆଦର ପାଇବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପହାର ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବ। ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ଏଭଳି ହେବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କରିବେ। ପରେ ସମସ୍ତ ଏକଠା ହୋଇ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ହୋଇଯାଇଛି, କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନାହିଁ।" "ଆପଣ ଦେଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ କରିବା; କିଛି ଅବହେଳା ହେବ ନାହିଁ।" ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ, ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର। ସମସ୍ତ ଦେଶର ଲୋକମାନେ, ବିଶେଷ କରି ମିଥିଲାର ଶୂର ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଆଣ। ଏହି ମହାନ ବନ୍ଧୁ ହେବାରୁ ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଲି।" "ଏହିପରି କାଶୀର ନୀତିଶୀଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ନିଜେ ଆଣିବେ। କେକୟ ଦେଶର ବୟସ୍କ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ରାଜାଙ୍କ ସଂପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ, ରାମଙ୍କ ପିତାଶ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣ।" "ଏହିପରି ଅଙ୍ଗଦେଶର ରୋମପାଦ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ମହାନ ବନ୍ଧୁ, ସେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଆଣ। କୋଶଳର ସଂସ୍କୃତ ଭାନୁମନ୍ତ ଓ ମଗଧର ଶୂର ଓ ବିଦ୍ୱାନ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣ।" "ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନଶୀଳ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମୟ ଜାଣନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଦେଇ ପୂର୍ବ, ସିନ୍ଧୁ, ସଉବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଆଣ।" "ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ର ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କ ପରିଜନ ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଆଣ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତମ ଦୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର।" ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ସେଠାରେ ଥିବା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନେ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ର ନିଜେ ଶୀଘ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବରେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ଆୟୋଜନ ବିଷୟରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅବଗତ କଲେ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "କୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ କୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ଅବହେଳା କିମ୍ବା ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" "ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଦାତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିଥିବା କିଛି ଦିନ ଓ ରାତି ପରେ, ରାଜାମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଆଣିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରାଜାମାନେ ଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇଛି।" "ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅତି ନିଷ୍ଠା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରୁ ବାହାରି ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇ କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ପାରିବେ।" "ସମସ୍ତ ଚାରିପାଖରେ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଦେଇ ସୁସଜ୍ଜିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳୀକୁ ଆପଣ ଦେଖିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ପରି ଏହି ଆୟୋଜନ ହୋଇଛି।" ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି ରାଜା ଦଶରଥ ଏକ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କଲେ; ଦଶରଥ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିକ୍ଷା ନେଇଲେ। ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏବେ ଶୁଣ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲା ଓ ଅଶ୍ୱ ଫେରି ଆସିଲା, ଦଶରଥଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶୁଭ ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯଜ୍ଞରେ ବେଦ ଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପାରମ୍ପରିକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କଲେ। ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ଓ ଉପସଦ କ୍ରିୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।