ରାମଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ନଦୀକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ଏହି ନଦୀର ଜଳ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମାନବ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, "ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ।" ଏବଂ ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଇଂଗୁଡ଼ି ଗଛ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଗଛ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ରଥରୁ ଅବତରଣ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରଥରୁ ଅବତରି, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଖୋଲିଦେଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାତି ହୋଇ ଦାଁଡାଇ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନିଷାଦମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଗୁହା, ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଜନପଦରେ ରାମ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଥିଲେ। ଦୂରରୁ ଗୁହାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଗୁହା ରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ଏହି ଭୂମି ଆପଣଙ୍କ ଆୟୋଧ୍ୟା ପରି ଅପନ; ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି କହନ୍ତୁ?" "ଏପରି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି କିଏ ପାଇପାରିବ? ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ନେଇ ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି," ବୋଲି ଗୁହା ଆଦର ସହ କହିଲେ। "ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂମି ଆପଣଙ୍କର। ଆମେ ସେବକ, ଆପଣ ନାଥ। ଆମ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆପଣ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଖାଇବା, ଉପଭୋଗ କରିବା, ପିଇବା ଓ ଚାଖିବା ପାଇଁ ସବୁ ରହିଛି। ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟା ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ଚାରା ମଧ୍ୟ ଅଛି।" ଗୁହାଙ୍କ ଏହି ଆଦର ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, "ତୁମେ ପାଦେ ପାଦେ ଆସି ଯେପରି ଆଦର ଦେଲ, ଏହାରେ ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନିତ ଓ ଖୁସି। ତୁମେ ଆପଣ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହ ସୁସ୍ଥ ଅଛ, ଏହି ଦେଖି ମୋର ଭାଗ୍ୟ। ତୁମ ରାଜ୍ୟ, ମିତ୍ର ଓ ଧନ ଭଲ ଅଛି କି? ତୁମେ ଯାହା ଆମ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କୌଣସି ଉପହାର ନେଉନି। ମୋତେ ତୁମେ ଏକ ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ଜାଣ, ଯିଏ କୁଶ, ଚମର ଓ ବାକଳ ପିନ୍ଧି ଫଳ ମୂଳ ଖାଇ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛି। ମୋତେ କେବଳ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ଚାରା ଦରକାର, ତାହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ। ଏହି ଚାରା ଦେଇ ତୁମେ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ଦେଇପାରିବ। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୋର ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏହାମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ଚାରା ଦେଇ ତୁମ ଉପକାର ମୋତେ ଲାଗିବ।" ଗୁହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଚାରା ଦିଅ। ଏହା ପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବାକଳ ଉପରେ ପିନ୍ଧି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କଲେ ଏବଂ ବୋଧିବା ପାଇଁ କେବଳ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନେଇଦେଇଥିଲେ। ରାମ ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ସୀତା ସହ ଗଛ ତଳେ ଦାଁଡାଇ ରହିଲେ। ଗୁହା ତାଙ୍କ ସାରଥି ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି, ଧନୁଷ ଧରି ଜାଗି ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ, ଶୋକ ଅଜ୍ଞାତ ଏବଂ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ପୁତ୍ର ଭୂମିରେ ଶୋଇ ରହିଲେ, ଏବଂ ଲମ୍ବା ରାତି ଧୀରେ ଧୀରେ କଟିଗଲା। ଏଉଁ ବେଳେ, ଗୁହା ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଜାଗିଥିବା ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ ରାଜକୁମାର, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସୁବିଧାଜନକ ଶଯ୍ୟା ତିଆରି ହୋଇଛି। ଚାହିଁଲେ ଏଉଠି ଆରାମ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଆରାମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆମେ ଏହି ରାତି ଜାଗି ରହି ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା।" "ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ ରାମଠାରୁ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ, ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଏବଂ ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରି କହୁଛି। ରାମଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ମହାନ ଖ୍ୟାତି, ଧର୍ମ ଓ ଶୁଭ ଧନ ଲାଭ କରିବାକୁ ଆଶା କରିଛି। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ସୀତା ସହ ଶୁଇଥିବା ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଧରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚାରିଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କିଛି ମୋତେ ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ; ଯଦି ଚାରିପ୍ରକାର ମହାସେନା ଆସିଥାଏ, ମୁଁ ସେହିଠାରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବି।" ଏହିଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଯେପରି ଆମର ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଏଠି ଆମର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; ଏଠି କେବଳ ଧର୍ମ ଦେଖୁଛୁ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ସୀତା ଭୂମିରେ ଶୁଇଛନ୍ତି, ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ କିପରି ଶୁଇପାରିବି, ବା ଜୀବନ ଓ ସୁଖ ଲାଭ କରିପାରିବି? ଯିଏକି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସେ ଏବେ ସୀତା ସହ କୁଶ ଉପରେ ଶୁଇଛନ୍ତି। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର, ତପଃ ଓ ଅନେକ ପ୍ରୟାସରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଭାବେ ଲାଭ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣର ଧାରକ।" "ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ରାଜା ଅବଶ୍ୟ ଅଧିକ ଦିନ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ପୃଥିବୀ ଶୀଘ୍ର ଏକ ବିଧବା ହେଇଯିବ। ରାଜମହଳର ମହିଳାମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରି କରି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଏବେ ଚୁପ୍ଚାପ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ମୋତେ ଲାଗେ ଏବେ ରାଜମହଳ ନିରବ ହୋଇଯାଇଛି। କୌଶଳ୍ୟା, ରାଜା ଓ ମୋ ମାତୃମଧ୍ୟ—ମୁଁ ଆଶା କରୁନାହିଁ ଯେ ସେମାନେ ଏହି ରାତି ଅଟେଇପାରିବେ।" "ସାୟଦ୍ ମୋ ମାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଦୁଃଖ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତର। ଯେ ନଗର ପୂର୍ବରୁ ଭକ୍ତମାନେ ଭରିଥିଲେ ଓ ଦେଖିବାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ସେ ଏବେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ।