ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବେଳେବେଳେ ଦିବ୍ୟ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କର ରଣ୍ଧନ ଧ୍ୱନି ଉପଚାରିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ଅଟବୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ଅଲଙ୍କାର ହୀନା ରମଣୀ ପରି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଅଞ୍ଚଳ ଫଳ, ଫୁଲ, କିଶଳୟ, ଝାଡ଼-ଜଙ୍ଗଲ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଶୁଶୁକ, ମଗର, ଓ ସର୍ପମାନେ ବସୋବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହି ନଦୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦିବ୍ୟୀୟ ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ଶ୍ରୀହରି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପାପରହିତ ଓ ପାପନାଶିନୀ। ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ତଳି, ସାଗର ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଏହି ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଆସିଲେ, ଯାହାର କୂଳ କୁଳାୟ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠୁଥିଲା, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁର ନଗର ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଦେଖି, ତାଳମାଳ ଓ ଭ୍ରମଣ ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଦୃଷ୍ଟିକରି, ମହାବୀର ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଆସନ୍ତୁ, ଏଠି ଏକ ରାତି ବିତାଉଅ।” ତେଣୁ କହିଲେ, “ନଦୀରୁ ଅଧିକ ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଇଂଗୁଡି ଗଛ ଅଛି, ତାଳ ଓ ପତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଚାଳକ, ଆମେ ଏଠି ରୁହିବା। ଏଠାରେ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଦେଖିପାରିବା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ପବିତ୍ର, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମାନବ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯାହାର ଜଳକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ‘ଯଥାସ୍ଥିତ’ କହି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉକ୍ତ ଇଂଗୁଡି ଗଛ ତଳେ ନେଇଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅନନ୍ଦ ରାମ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତା ଓ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେଇ ସୁନ୍ଦର ଗଛ ତଳକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ରଥରୁ ଅବତରଣ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରଥରୁ ଅବତରଣ କରି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଖୋଲି ଦେଲେ, ତାପରେ ହାତ ଯୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ନିପାତରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାବଳଶାଳୀ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଗୁହ ନାମକ ରାଜା ଆସିଲେ। ରାମ ନାମକ ପୁରୁଷଶାର୍ଦ୍ୱଳ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ କୁଟୁମ୍ବମାନେ ସହିତ ଗୁହ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଦୂରରୁ ନିଷାଦରାଜ ଗୁହଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ତାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତକୁ ଗଲେ। ବିଷଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଗୁହ ରାଘବଙ୍କୁ ବାହୁବଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— “ଏହି ଭୂମି ତୁମ ଆୟୋଧ୍ୟା ଭଳି ତୁମର ଅଧିକାର, ରାମ। ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି?” ତା’ପରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଆଣି, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ଗୁହ କହିଲେ, “ଶ୍ରେଷ୍ଠବାହୁ ରାମ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂମି ଆପଣଙ୍କର। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ, ଆପଣ ଆମ ନାଥ। ଆମ ରାଜ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଆସ୍ବାଦନୀୟ ଜିନିଷ, ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟା ଓ ଘୋଡ଼ାପାଇଁ ଚାରା ଉପଲବ୍ଧ।” ଗୁହଙ୍କ ଏପରି କଥାକୁ ଶୁଣି ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ଆମେଠାରେ ଆସି, ଏମିତି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ, ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲୁ। ଗୁହ, ତୁମେ ତୁମ କୁଟୁମ୍ବମାନେ ସହ ସୁସ୍ଥ ଅଛ, ଦେଖି ମୋତେ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିଲା। ତୁମ ରାଜ୍ୟ, ବନ୍ଧୁମାନେ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ସବୁ ଭଲ ଅଛି ତୋ? ତୁମେ ଯାହା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କୌଣସି ଦାନ ନେଉ ନାହିଁ। ମୋତେ ଘାସ, ଚଳା, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ତାପସ ପରି ବସିବାକୁ ହେଉଛି। ମୋତେ କେବଳ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ଚାରା ଦରକାର; ଏଠି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହେବି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହାଁ ଚାରା ଦେଇ, ମୋତେ ତୁମ ସମ୍ମାନ ମିଳିବ।” ତେଣୁ ଗୁହ ତାଙ୍କ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଜଳ ଓ ଚାରା ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ତା’ପରେ ଚଳା ପରିଧାନ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସାଂଧ୍ୟବନ୍ଦନା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ଜଳ ମାତ୍ର ଭୋଜନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ରାମ ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ସୀତା ସହ ଏକ ଗଛ ତଳେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଗୁହ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ରଥିକ ସହ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସାବଧାନ ରହିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦଶରଥପୁତ୍ର, ଶୋକ ଅପରିଚିତ ଓ ସୁଖପ୍ରିୟ ଯିଏ, ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ ଓ ଦୀର୍ଘ ରାତି ଦୀରେ ଦୀରେ ବିତିଗଲା। ଏଠିଏ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ତିସ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା। ଏବେ ଶୁଣ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର କଥା। ଗୁହ, ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଦগ୍ଧ, ଜାଗିଥିବା ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ପ୍ରିୟ ରାଜକୁମାର, ଏହି ସୁଖଦ ଶଯ୍ୟା ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ଏଠି ବିଶ୍ରାମ କର। ଆମେ ସମସ୍ତେ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସୁଖ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଆମେ ରାତି ସାରା ଜାଗି ରହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ପୃଥିବୀରେ ରାମ ଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଆଉ କେହି ନାହିଁ, ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଁ, ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରି କହୁଁ। ତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି, ଧର୍ମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିବାକୁ ଆଶା କରେ। ତେଣୁ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ରାମ ଏଠି ସୀତା ସହ ଶୋଇଥିବା ସମୟରେ, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ମୋ କୁଟୁମ୍ବମାନେ ସହ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏହି ଅଟବୀରେ ମୋତେ କୌଣସି ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏଠି ସବୁବେଳେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲେ; ଯଦି ବଡ଼ ସେନା ମଧ୍ୟ ଆସେ, ଆମେ ସେମାନେକୁ ଅବଶ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବା।” ଏହି ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ— “ହେ ନିର୍ମଳ ଗୁହ, ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ; ଏଠି ଆମେ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ, କେବଳ ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁଛୁ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ସୀତା ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ମୁଁ କେମିତି ଶୋଇପାରିବି, କିମ୍ବା ଜୀବନ କିମ୍ବା ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବି? ଯିଏଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଏବେ ଘାସରେ ସୀତା ସହ ସୁଖରେ ଶୋଇଛନ୍ତି!