ଗଙ୍ଗା ନଦୀର କୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ, କେଉଁଠି ନଦୀକୁ ବନର ଗଛଗୁଡିକ ମାଳା ପରି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ତାହାଠି ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା, କେଉଁଠି ନଦୀରେ ପଦ୍ମର ଗଛ ଗୁଡିକ ଭିତରେ ଜମା ହୋଇଥିଲା। ଅନ୍ୟଠି କୁମୁଦ ମୁଣ୍ଡା ଗୁଡିକର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଅନ୍ୟଠି ତା ଅନେକ ଫୁଲର ପରାଗରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ମଦିରା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅପସ୍କୁନ୍ଦ ମାଟିରୁ ମୁକ୍ତ, ନଦୀ ରତ୍ନ ପରି ପ୍ରଭା ଦେଉଥିଲା; ତାର କୂଳରେ ଅଜଙ୍ଗ ହାତୀ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜ ହାତୀ ଆସିଥିଲେ। ବାରମ୍ବାର ତାର କୂଳରେ ଦେବ ହାତୀମାନଙ୍କର ହମ୍ଭା ଶବ୍ଦ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା; ନଦୀ ଏକ ଅଲଙ୍କୃତ ନାରୀ ପରି, ସାଧାରଣ ଭାବରେ ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଫଳ, ଫୁଲ, ନରମ ଅଙ୍କୁର, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମିଶିଥିଲେ; ତାରେ ଶୁଶୁକ, ମଗର, ଏବଂ ସାପ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦ ଉପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପାପ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ପାପ ନାଶିନୀ; ଶଂକରଙ୍କର ଜଟାରୁ ତଳକୁ ପଡି, ସାଗର ପରି ଚମକୁଥିଲା। ପ୍ରବଳ ଭୁଜାବଳୀ ରାମ, ନଦୀମାନଙ୍କର ରାଣୀ ଗଙ୍ଗା ର କୂଳରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, କୂଳରେ କମ୍ବଳ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରିଙ୍ଗିବେରପୁର ସହର ଦେଖିବାକୁ ନିକଟ ହେଉଥିଲେ। ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ଭ୍ରମିକା ଦେଖି, ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆଜି ରାତି ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ନଦୀର କୂଳରେ ଏକ ବଡ଼ ଇଂଗୁଡ଼ି ଗଛ ଫୁଲ ଏବଂ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିଲା; ରାମ କହିଲେ, “ଚାରିଅଟ୍ରିଭା, ଆମେ ଏଠାରେ ରହିବା।” “ଆମେ ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଦେଖିବାକୁ ପାରିବା, ଯାହାର ଜଳ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆଦର କରନ୍ତି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ “ଠିକ୍ ଅଛି” କହି, ହାତୀମାନେ ଏଉଁ ଇଂଗୁଡ଼ି ଗଛ ତଳକୁ ଆଣିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ଶ୍ରୀର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଗଛ ତଳକୁ ଯାଇ, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରଥରୁ ଅବତରଣ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଉତରି, ହାତୀମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନିଷାଦ ମହାରାଜ ଗୁହା, ରାମଙ୍କର ସମାନ ମିତ୍ର ଏବଂ ବଳଶାଳୀ, ନିଷାଦମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆସିଲେ। ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ତାଙ୍କ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଗୁହା ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଆପ୍ତମାନେ ସହିତ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ନିଷାଦ ରାଜା ଦୂରରେ ଦେଖି, ରାମ ଏବଂ ସଉମିତ୍ରି ଗୁହାଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ ହେଇ ଆଗକୁ ଗଲେ। ଗୁହା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—“ଏହି ଭୂମି ତୁମର, ଆୟୋଧ୍ୟା ପରି; ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?” “ଏପରି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି କିଏ ପାଇପାରିବ? ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାନୀୟ ଆଣିଛୁ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ଏହି ଶବ୍ଦ କହୁଛି।” “ମହାବଳୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ! ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂମି ଆପଣଙ୍କର। ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ; ଆପଣ ଆମ ପ୍ରଭୁ। ଆପଣ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।” “ଏଉଁ ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଗ, ପାନୀୟ, ଉତ୍ତମ ଶୟନ ଏବଂ ତୁମ ହାତୀମାନେ ପାଇଁ ଚରା ଉପଲବ୍ଧ।” ଗୁହାଙ୍କୁ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାଘବ କହିଲେ—“ତୁମେ ପଦେ ପଦେ ଆମେ ଆଦର କରିଛ, ଆମ ପାଖକୁ ଚାଲିଆସି, ଆମେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛୁ।” ରାମ ଗୁହାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ଚାପି, କହିଲେ—“ସୁଭାଗ୍ୟରେ, ଗୁହା, ତୁମେ ଆପ୍ତମାନେ ସହିତ ସୁସ୍ଥ ଦେଖିଲି।” “ତୁମର ରାଜ୍ୟ, ମିତ୍ର, ଧନ ଭଲ ଅଛି କି? ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ତୟାରି କରିଛ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ।” “ମୁଁ ଘାସ, ଚାଲା, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଖାଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତପସ୍ବୀ ପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରେ।” “ମୁଁ କେବଳ ହାତୀମାନେ ପାଇଁ ଚରା ଚାହିଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆଦରିତ ହେବି।” “ଏହି ହାତୀମାନେ ମୋର ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହା ପାଇଁ ଭଲ ଚରା ଦେଲେ, ମୁଁ ଆଦରିତ ହେବି।” ଗୁହା ତାଙ୍କ ଲୋକମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ହାତୀମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଏବଂ ଚରା ଦେବାକୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ। ଏପରି, ଚାଲାର ଓପର ଉପର ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହ କରି ସନ୍ଧ୍ୟା ନୂତନ ବିଧି କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଣିଥିବା ଜଳ ମাত্ৰ ଭୋଜନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ରାମ ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ, ଏବଂ ସୀତା ସହିତ ଏକ ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଗୁହା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚାରିଅଟ୍ରିଭା ସହିତ, ସଉମିତ୍ରି ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଧନୁ ହାତରେ ନିଁଶା ରାମଙ୍କୁ ପାଳନ କରି ଜାଗି ରହିଲେ। ଏପରି, ଦଶରଥଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଅଜଣା ଏବଂ ଶୋଖ ଜୀବନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ରାତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କଟିଗଲା। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଗୁହା, ଭାଇ ପାଇଁ ବିଷାଦରେ ପୀଡିତ, ଜାଗିଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ନାହିଁ ରାଘବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ସୁବିଧାଜନକ ଶୟନ ତୁମ ପାଇଁ ତୟାରି; ତୁମେ ଏଠାରେ ଆରାମ କର। ଏଉଁ ଲୋକମାନେ କଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଆରାମ ଅଭ୍ୟସ୍ତ; ଆମେ ରାତି ଭରି ଜାଗି ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ ରାମ ଠାରୁ ପ୍ରିୟ କିଏ ନାହିଁ; ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସତ୍ୟକୁ ଶପଥ କରୁଛି। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ବଡ଼ କୀର୍ତି, ଅଧିକ ଧର୍ମ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଧନ ସଂପାଦନ କରିବା ଆଶା କରିଛି। ତେଣୁ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ, ସୀତା ସହିତ ଏଠା ଶୟନ କରୁଥିବା, ଧନୁ ହାତରେ ଏବଂ ଆପ୍ତମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ କିଛି ମୋ ପାଖରେ ଅଜଣା ନୁହେଁ; ଏକ ବଡ଼ ଚତୁର୍ବୃତ୍ତ ସେନା ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଏହାକୁ ଜୟ କରିପାରିବା।