ଗଙ୍ଗା ନଦୀର କୈଉଁସି ଅଂଶରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନିର୍ମଳ କମଳ ଫୁଲରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। କେବେ କେବେ ସେ ବିସ୍ତୃତ ବାଲୁକା ଚର ଆକାରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ତାହାଁଠାରେ ଏଉଁଠାରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମାଟିରେ ତାଙ୍କର କୂଳ ଶୁଭ୍ର ବାଲୁକାରେ ଆଛାଦିତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର କୂଳରେ ହଂସ, କୁଳିଙ୍ଗ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକାରେ ଚାରିପାଖ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଏବଂ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଗୀତରେ ସେ ସଦା ଭରିଥିଲେ। କୈଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ତଟବର୍ଗ ଗଛମାନେ ମାଳା ଭଳି ଶୋଭା ପାଇଁ ଥିଲେ, କୈଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଫୁଲିଥିବା କମଳ ଫୁଲ ଆଛାଦିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ କୈଉଁଠି କମଳ ଗଛର ଝୁମକା ଭିତରେ ଚଉଁହୁଁଥିଲେ। କୈଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କୁମୁଦ ମଞ୍ଜରୀର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ, କୈଉଁଠି ଅନେକ ଫୁଲର ରେଣୁ ଛିଟିଯାଇ ମଦୋନ୍ମତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମାଟିର ମଳିନତାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବା ଗଙ୍ଗା ରତ୍ନ ସମାନ ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର କୂଳ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜ ହାତୀମାନେ ପ୍ରାୟ ଆସୁଥିଲେ। ଅନେକ ସମୟ ଗଙ୍ଗା ଦିବ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କର ଘଂକାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱନିତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଅଳଙ୍କାର ନଥିବା ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ନାରୀ ଭଳି ଅନନ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଫଳ, ଫୁଲ, ନବପଲ୍ଲବ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପକ୍ଷୀର ଝୁମକାରେ ତିନି ଭରିଥିଲେ; ଏଠି ଶୁସୁକ, ମଗର ଓ ସର୍ପମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚରଣ ଉଦ୍ଭବ, ପାପରହିତ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରିଥିବା, ଶଂକରଙ୍କର ଯଟାରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବଳଶାଳୀ ରାମ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ନଦୀମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ଯାହାର କୂଳ କୁଳିଙ୍ଗ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁର ନଗର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତରଙ୍ଗ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଜଳରେ ଦେଖି, ମହାରଥୀ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆଜି ରାତି ଏଠି ରୁହିବା।" "ନଦୀରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଇଂଗୁଡି ଗଛ ଅଛି, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଚାରିଏ ଏଠି ରୁହିବା।" "ଆମେ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀକୁ ଦେଖିବା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜିତ ଏବଂ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମାନବ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ତାଙ୍କର ଜଳ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ "ଯଥା ଆଜ୍ଞା" ବୋଲି କହି, ଘୋଡ଼ାମାନୋଁକୁ ଏହି ଇଂଗୁଡି ଗଛ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ ଏହି ଶୋଭାବନ୍ତ ଗଛ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅବତରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନୋଁକୁ ଉନ୍ୟୋଜନ କଲେ, ଏବଂ ହାତ ଯୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଗଛ ତଳେ ଯାଇଥିବା ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନିଷାଦମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସମାନ ମିତ୍ର ଗୁହା ନାମକ ରାଜା ଆସିଲେ। ରାମ, ପୁରୁଷସିଂହ, ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଗୁହା ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ। ନିଷାଦରାଜା ଗୁହା କିଛି ଦୂରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଏବଂ ସଉମିତ୍ରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଗୁହା ରାଘବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ରାମ, ଏହି ଭୂମି ତୁମ ଆୟୋଧ୍ୟା ପରି ତୁମର, ମୁଁ କ'ଣ କରିପାରିବି?" "କିଏ ଏପରି ପ୍ରିୟ ଅତିଥିକୁ ପାଇପାରିବ? ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ନେଇ ଆସିଛି, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଏହି ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହୁଛି।" "ଶୁଭେଚ୍ଛା ତୁମକୁ, ବଳଶାଳୀ! ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂମି ତୁମର। ଆମେ ତୁମର ଦାସ, ତୁମେ ଆମ ନାଥ। ଆମ ରାଜ୍ୟର ନିୟମ କର। ଏଠି ଖାଇବା, ଉପଭୋଗ କରିବା, ପିବା, ଚଖିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଯ୍ୟା ଓ ଘୋଡ଼ାମାନୋଁ ପାଇଁ ଚାରା ତିଆରି ଅଛି।" ଏପରି କହିଥିବା ଗୁହାଙ୍କୁ ରାଘବ କହିଲେ, "ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଚାଲିଆସିବା, ଏବଂ ଏପରି ଆଦର ଦେଇ ଆମକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଛ।" ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ, ଗୁହା! ତୁମେ ତୁମ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ନିରାପଦ ଓ ସୁସ୍ଥ ଅଛ।" "ତୁମ ରାଜ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ, ଧନ ଓ ସମ୍ପତି ସବୁ ଭଲ ତ? ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଦର ତିଆରି କରିଛ, ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ।" "ମୋତେ କୁଶ, ଚର୍ମ, ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ ଭଳି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣ। ଘୋଡ଼ାମାନୋଁ ପାଇଁ ଚାରା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଆଦର ପାଇବି।" "ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନୋଁ ମୋ ବାପା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏମାନୋଁ ପାଇଁ ଭଲ ଚାରା ଯୋଗାଇ ଦେଲେ, ମୁଁ ତୁମର କୃତଜ୍ଞ ହେବି।" ଏହା ଶୁଣି ଗୁହା ତାଙ୍କ ଲୋକମାନୋଁକୁ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନୋଁ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଚାରା ଯୋଗାଇବାକୁ କହିଲେ। ତାପରେ, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ହୋଇ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଣିଥିବା ଜଳ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନ ଖାଇ ରାତିର ଭୋଜନ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ରାମ ମାଟିରେ ଶୋଇବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଦେଲେ, ଏବଂ ସୀତା ସହିତ ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଗୁହା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସହିତ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି ସଚେତନ ରହି ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜାଗିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଏହି ଗୁଣବାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର, ଯିଏ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ମାଟିରେ ଶୋଇ ରହିଲେ ଓ ଦୀର୍ଘ ରାତି ଯାଇଗଲା। ଏହା ପରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଗୁହା, ଭାଇ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଜାଗିଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ନ ଚିତ୍ତ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ସୁବିଧାଜନକ ଶଯ୍ୟା ତୁମ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି; ଚାହିଁଲେ ଏଠି ଆରାମ କର।