ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ତଟରେ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଋଷି ଆଶ୍ରମ ରହିଥିଲା, ସେଠି ସମୟ କୁ ସମୟ ଆସି ଆପ୍ସରାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ କେତେ ଝିଲିକି ଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅନେକ ଝିଲିମିଲି ଝିଲିମିଲି ଝିଲି ଥିଲା। ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନରମାନେ ଏଠାରେ ଆସୁଥିଲେ, ନାଗ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ମହିଳାମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହି ନଦୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ନଦୀ ଶତ-ଶତ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ ଓ ଦଶ-ଦଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମସର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ଓ ଦେବଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିଯାଉଥିଲା। ଏଠି କେଉଁଠି ଜଳର ଦ୍ରୁତ ଧାରା ଠାରୁ ନଦୀ ହସୁଥିଲା, ତାହାର ହସ ଫେଣ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା; କେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଜଳ ଚୁଲି ଭଳି ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ତାଳମାଳ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। କେଉଁଠି ଏହି ନଦୀ ଶାନ୍ତ ଓ ଗଭୀର ଥିଲା, କେଉଁଠି ତିବ୍ର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିଲା; କେଉଁଠି ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ଏଠି କେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ଏହା ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା; କେଉଁଠି ଏହି ନଦୀ ପ୍ରଶସ୍ତ ବାଳୁକା ତଟରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା, କେଉଁଠି ଶୁଭ୍ର ବାଳୁକା ଦ୍ୱାରା ତଟ ଢାକିଯାଇଥିଲା। ଏହି ନଦୀର କୂଳ ହଂସ, କ୍ରୌଞ୍ଚ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ମତ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ଏହି ନଦୀ ତଟ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାଳାର ଭଳି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, କେଉଁଠି ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ଓ ପଦ୍ମ ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଥିଲା। କେଉଁଠି କୁମୁଦ କୁଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କେଉଁଠି ଅନେକ ଫୁଲର ରେଣୁ ଛିଟିଯାଇ ମତ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କେଉଁଠି ମାଟି ନଥିଲା, ଏହି ନଦୀ ମଣିର ଭଳି ନିର୍ମଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏହି ତଟ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ ଥିଲା। ପ୍ରାୟଃ ଏଠି ଦିବ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଟବି ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା; ଏ ନଦୀ ଏପରି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା ଯେ, ଏକ ଅଲଙ୍କାର ନ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀ ପରି ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଫଳ, ଫୁଲ, କିଶଳୟ, ଝାଡ଼ି ଓ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଏଠି ଶୁଶୁକ, ମଗର, ଓ ସର୍ପ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପାପ ନାଶିନୀ ଓ ନିର୍ମଳ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଯଟାରୁ ତଳେ ପଡ଼ି ଏହା ସମୁଦ୍ର ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା। ଏହିପରି ଶୋଭାମୟ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ନିକଟରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି କ୍ରୌଞ୍ଚ ଓ ଜଳଚର ପକ୍ଷୀମାନେ ଡାକୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରିଙ୍ଗିବେରପୁର ସହର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ତରଙ୍ଗ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଜଳରେ ଦେଖି, ମହାବୀର ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆଜି ରାତି ଏଠି ରୁହିବାକୁ ଚାହେଁ।" "ଏହି ନଦୀରୁ ଦୂରେ ନୁହଁ, ଏକ ବୃହତ୍ ଇଙ୍ଗୁଡ଼ି ଗଛ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି; ଚାଲ, ଏଠି ରୁହିବା। ଆମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଦେଖିବା, ଯାହାର ଜଳ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ପକ୍ଷୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ "ଯଥା ଆଜ୍ଞା" କହି, ଘୋଡ଼ାମାନେ କୁ ଏହି ଇଙ୍ଗୁଡ଼ି ଗଛ ତଳେ ନେଲେ। ରାମ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏହି ମନୋହର ଗଛ ତଳକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ରଥରୁ ଅବତରଣ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରଥରୁ ଅବତରି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଖୋଲି ଦେଲେ, ଓ ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ନିକଟେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନିଷାଦ ରାଜା ଗୁହା, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ସମାନ ବଳଶାଳୀ ଓ ମିତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଏଠିକୁ ଆସିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଖବର ମିଳିଥିଲା ଯେ ରାମ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଗୁହା ଦୂରରୁ ଦେଖି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଗୁହା ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ବାହୁବଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ କହିଲେ, "ରାମ, ଏହି ଦେଶ ତୁମର ଆୟୋଧ୍ୟା ପରି ହିଁ ତୁମ ଅଧିକାର; ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?" "ଏପରି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି କିଏ ପାଇପାରିବ? ଏଠି ଦେଖ, ନାନା ପ୍ରକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଆଣିଛି, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଉଛି, ଓ ଏହି କଥା କହୁଛି—ସ୍ୱାଗତ, ମହାବାହୁ! ସମସ୍ତ ଦେଶ ତୁମର, ଆମେ ତୁମର ଦାସ, ତୁମେ ଆମ ପ୍ରଭୁ। ଆମ ରାଜ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କର। ଏଠି ଖାଇବା, ଭୋଗ କରିବା, ପିଇବା, ଚଖିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଯ୍ୟା ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଘାସ ଅଛି।" ଗୁହାଙ୍କୁ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମେ ଯେପରି ଆସିଛ, ଯେପରି ଆଦର କରିଛ, ତାହିଁ ଆମେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ।" ରାମ ତାଙ୍କୁ ବାହୁବଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ଗୁହା, ତୁମକୁ ଓ ତୁମ ପରିବାରକୁ ଦେଖି ମୋତେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ହେଲା।" "ତୁମର ରାଜ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ, ଧନ ଭଲ ଅଛିନା? ତୁମେ ଯାହା ତୟାରି କରିଛ, ମୁଁ ସେ ସବୁକୁ ଗୃହଣ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଦାନ ନେଉ ନାହିଁ। ମୋତେ ଘାସ, ଚଳା, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଜନ କରି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ବୀ ପରି ବସିବାକୁ ହେଉଛି। ମୋତେ କେବଳ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଘାସ ଦରକାର, ତାହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠି ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୋ ବାପା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବେ ରଖିଲେ ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହେବି।" ଗୁହା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଘାସ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ଚର୍ମ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଣିଦେଇଥିବା ପାଣି ଛଡ଼ା କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ରାମ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧୋଇଦେଲେ ଓ ସୀତା ସହିତ ଗଛ ତଳେ ଉଭୟ ଉଭୟ ଦଢ଼ ଥିଲେ। ଗୁହା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ, ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି ସତର୍କ ରହିଲେ ଓ ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାତି ଜାଗିଲେ।