ରାମଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ ଦେଖିଲେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆମ୍ବ ଗଛର ଗଛମାଳି ରହିଛି, ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଉପଲବ୍ଧ, ସୁଖୀ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗୋ-ଗଣ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଛି। ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ ରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରଶସ୍ତ ଭୂମି ମାନେ ଉପରେ ତାଙ୍କ ରଥରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସୁନ୍ଦର, ଉତ୍ସବମୟ ଓ ଫଳଫୁଲ ଥିବା ଭୂମି ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ଧୈର୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ତିନି ଧାରାରେ ବହୁଥିବା, ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ, ଜଳପ୍ରପାତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ତାହାକୁ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା। ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ରହିଛି, ଆପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ସବ ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନର ଏଠାରେ ନିର୍ମଳତା ଦେଇଛନ୍ତି, ନାଗ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଜନନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଶେଉଁ ଶତ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ ହୋଇଛି, ଦଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଛି, ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମସର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଯାଉଥିବା। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଜଳର ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ନଦୀ ହସୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ହସ ଫେନ ଭଳି ଶୁଭ୍ର; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଜଳ ଚୁଟି ଚୁଟି ଏବଂ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ନଦୀ ଶାନ୍ତ ଓ ଗଭୀର, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ତୀବ୍ର ସ୍ରୋତ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ; ଏଠାରେ ଗଭୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦ୍ୱନି ହୋଇଥିଲା, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା। ଏହି ଗଙ୍ଗାର କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତୃତ ବାଳୁକା ତଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଭ୍ର ବାଳୁକା ଦ୍ୱାରା ତଟ ଆଛାଦିତ। ତାଙ୍କର ତଟ ହଂସ, କୁଳିଙ୍ଗ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଗଞ୍ଜି ଉଠିଥିଲା, ଏବଂ ସଦା ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ଭରି ଥିଲା। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କୁ ତଟର ଗଛମାଳି ଦ୍ୱାରା ମାଲା ଭଳି ଶୋଭିତ କରାଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପଦ୍ମ ଗଛର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲା। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କୁମୁଦ କୁଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବହୁ ଫୁଲର ପ୍ରମଦ ଦ୍ୱାରା ମଦୋନ୍ମତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଅପରିଷ୍କୃତ ନଦୀ ନିର୍ମଳ ମଣି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ତଟ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦିଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦନ୍ତି ଏବଂ ଅରଣ୍ୟର ଅଜଙ୍ଗ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା। ବେଳେ ବେଳେ ଦିବ୍ୟ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଥିଲା; ଭଲ ଭୂଷଣ ନ ପିନ୍ଧିଥିବା ପ୍ରିୟା ନାରୀ ଭଳି ନଦୀ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଫଳ, ଫୁଲ, ନରମ ଅଙ୍କୁର, ଝାଡ଼ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତଟ ଭରିଥିଲା; ତାଙ୍କର ଜଳରେ ଶୁସ୍, ମଗର ଓ ସର୍ପମାନେ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନିର୍ମଳ ଓ ପାପ ନାଶିନୀ; ଶଙ୍କରଙ୍କର ଜଟାରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା। ବଳଶାଳୀ ରାମ ଗଙ୍ଗା, ନଦୀର ରାଣୀ, ତାଙ୍କର ତଟ କୁଳିଙ୍ଗ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଥିବା, ଶ୍ରିଙ୍ଗିବେରପୁର ସହର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତରଙ୍ଗ ଓ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ନଦୀ ଦେଖି, ରଥଯୋଧ୍ୟା ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିବା।" "ନଦୀରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଇଂଗୁଡି ଗଛ ଅଛି, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ପ୍ରଚୁର; ଏଠାରେ ଆମେ ରହିବା।" "ଆମେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀ ଦେଖିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ପବିତ୍ର, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମଣିଷ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯାହାକୁ ଆଦର କରନ୍ତି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ "ଏମିତି ହେଉ" କହି, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଏହି ଇଂଗୁଡି ଗଛ ତଳକୁ ନେଇଯାଇଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏହି ଗଛ ତଳକୁ ଆସି, ରଥରୁ ଉତରିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଖୁଲି ଦେଲେ, ହାତ ଅଞ୍ଜଳି କରି ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ଯେଉଁ ଗଛ ତଳକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରେ ନିଷାଦମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଗୁହା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆସିଲେ। ରାମ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ, ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଥିବା ଖବର ଶୁଣି, ଗୁହା ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଆସିଲେ। ନିଷାଦ ରାଜାକୁ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ଏଉଁ ଗୁହାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଗୁହା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ: "ଏହି ଭୂମି ତୁମର ଆୟୋଧ୍ୟା ପରି; ଆମେ କଣ କରିପାରିବି?" "ଏପରି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି କିଏ ପାଇପାରିବ? ଏହି ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଜଳ ଆଉ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଆଉ ଜଳ ଦେଇ କହିଲେ—" "ସ୍ୱାଗତ ଆପଣଙ୍କୁ, ବଳଶାଳୀ! ଏହି ସମଗ୍ର ଭୂମି ଆପଣଙ୍କର। ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ; ଆପଣ ଆମର ନାଥ। ଆପଣ ଆମର ରାଜ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।" "ଏଉଁ ଖାଦ୍ୟ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ପାନ, ରସ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଶୟନ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଚାରା ରହିଛି।" ଗୁହା ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଘବ ଉତ୍ତର କଲେ— "ତୁମେ ଆମକୁ ଏପରି ଆଦର ଦେଇ ଖୁସି କରିଛ; ତୁମ ଆସିବା ଓ ଆଦର ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ।" "ଗୁହା, ଆଜି ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଦେଖିବାରେ ଆମେ ଭାଗ୍ୟବାନ।" "ତୁମ ରାଜ୍ୟ, ସାଥୀ ଓ ଧନ ଭଲ ତ? ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛ, ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେନି।