ଏହି ଜଗତରେ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କ୍ରୀଡାକୁ ଆନନ୍ଦ ଲାଗି ଅନୁଷ୍ଠିତ କରନ୍ତି। ଏହି କଥା ଜଣା ପରେ, ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାମ, ଚାରିଅଟ୍ ଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହି, ଅନୁପ୍ରାଣ ଦେଇ ଏହି ପଥରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। କୋଶଳ ରାଜ୍ୟର ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ଭାଇ ରାମ ହାତ ଜୋଡି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ସୁରକ୍ଷିତ ଏ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗର ଏବଂ ଏଠାରେ ରହୁଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ମୋର ଅରଣ୍ୟବାସ ସମାପ୍ତ ହେବ, ରାଜାଙ୍କୁ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବି, ମୁଁ ମୋ ପିତା ମାତା ସହିତ ତୁମକୁ ଆଉ ଦେଖିବି।” ଏହି କଥା କହି, ରାମ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଉଠାଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ଜନପଦର ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି କଥା କହିଲେ— “ତୁମେ ମୋତେ ଯଥାଯଥ ଦୟା ଦେଖାଇଛ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଖରାପ ଅପରାଧ ଠାରୁ ଅଧିକ। ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଫେରିଯାଅ।” ଏହିପରେ, ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦୁଃଖରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେଇ ଏଠା ଉଠା ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଶା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହି, ଲୋକମାନେ ବିପୁଳ ଦୁଃଖରେ ଅନୁସୃତ ହେଲେ, ଏବଂ ରାମ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଯେପରି ରାତି ଆସିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଯାଏ। ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ରାମ ଦେଖିଲେ— ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଭୟ, ଉଦାର ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ରହୁଥିବା ଶୋଭାମୟ ଗ୍ରାମ; ଉପକୂଳରେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଶିଳା ଦେଖିଲେ। ସେଗୁଡିକୁ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଆମ୍ବ ତୋପାରେ ସଜାଯାଇଥିଲା, ଜଳର ଅଭାବ ନଥିଲା, ଗୋମାନେ ଚରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଡ଼େଉଁ ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ରଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଫୁଲ ତୋପାରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଶୋଭାମୟ ଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ରାମ ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଏଠାରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ତିନି ଧାରାରେ ବହୁଥିବା, ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ, ଅଘନ୍ତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଯାଉଥିବା। ନଦୀ ଉପକୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଦିନ ଅନୁସାରେ ଆପ୍ସରାମାନେ ଖୁସି ହେଇ ଆସୁଥିଲେ, ନଦୀ ଝିଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ନଦୀ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ନାଗ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରୀମାନେ ଏଠାରେ ଏବେ ସଦା ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଶତ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ ଏଠାରେ ଥିଲା, ଦଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଉଠୁଥିବା ଦିବ୍ୟ କମଳ ଝିଲି ଏଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। କେଉଁଠି ନଦୀ ଜଳର ଲହରି ଠାରୁ ହସୁଥିଲା, ଫେନ ଭଳି ନିର୍ମଳ ହସ; ଅନ୍ୟଠି ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ଭଳି ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇ ଏଉଁଠି ତରଙ୍ଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। କେଉଁଠି ନଦୀ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଗଭୀର ଥିଲା, ଅନ୍ୟଠି ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଉତ୍ତେଜିତ; କେଉଁଠି ଗଭୀର ଗଞ୍ଜ ଶବ୍ଦ ଥିଲା, ଅନ୍ୟଠି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। କେଉଁଠି ଦେବମାନେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ନିର୍ମଳ କମଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା; କେଉଁଠି ଚୌଡ଼ା ଚରୁ ତଳ ଥିଲା, ଅନ୍ୟଠି ଶୁଭ୍ର ନଦୀତୀର ଥିଲା। ତୀର ହଂସ, କଉଁ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା, ମଦୋନ୍ମଦ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଗୀତରେ ତୀରକୁ ଭରି ଦେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ନଦୀ ତୀର ଗଛ ମାଳା ଭଳି ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟଠି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କମଳରେ ଭରିଥିଲା, ଅନ୍ୟଠି କମଳ ଗୁଚ୍ଛ ରେ ଭରିଥିଲା। କେଉଁଠି ନଦୀ କୁମୁଦ କୁଳରେ ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟଠି ଫୁଲର ରେଣୁରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ମଦୋନ୍ମଦ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କେଉଁଠି ମାଟି ମିଶି ନଥିଲା, ଏଉଁଠି ମଣି ଭଳି ନିର୍ମଳ ଜଳ ଦେଖିଲେ; ତୀରରେ ବନ୍ୟ ହାତୀ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜ ଚରୁଥିଲେ। ଏଉଁଠି ଦିବ୍ୟ ହାତୀମାନେ ନଦୀରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରଣା ଶବ୍ଦରେ ତୀର ଗଞ୍ଜିଥିଲା; ଏହି ନଦୀ ଏଉଁଠି ଅଳଙ୍କାର ବିନା ମଧୁର ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଫଳ, ଫୁଲ, କିଶଳୟ, ଝାଡ଼, ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ଏହି ନଦୀରେ ଶୁଶୁକ, ମଗର, ଏବଂ ସାପ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ପାପ ନାଶିନୀ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଜଟାରୁ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ବାହୁବଳୀ ରାମ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ତୀରକୁ ଆସିଲେ, ଯାଉଠାରେ କଉଁ ଏବଂ ଜଳପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜୁଥିଲା, ଶ୍ରିଙ୍ଗିବେରପୁର ନଗର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ତରଙ୍ଗାବଳୀରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଦେଖି, ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଆଜି ରାତି ଏଠାରେ ରହିବା ଯାଉ। ନଦୀ ନିକଟରେ ବଡ଼ ଇଙ୍ଗୁଡି ଗଛ ଫୁଲ ଏବଂ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା, ଏଠାରେ ରହିବା ଯାଉ।” “ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯାଉଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀକୁ ଆମେ ଦେଖିବା। ଏହି ନଦୀ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାମଙ୍କ କଥାରେ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଇଙ୍ଗୁଡି ଗଛ ତଳକୁ ଆଣିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଗଛ ତଳକୁ ଆସି, ରଥ ଠାରୁ ଉତ୍ତରିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତରି, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଖୋଲି, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ। ଏଠାରେ ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ରାମଙ୍କ ସମାନ ମିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଶସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ଗୁହା ନାମକ ରାଜା ଆସିଲେ। ରାମ, ମନୁଷ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଗୁହା ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ନିଷାଦ ରାଜା ଦୂରରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଏବଂ ସୌମିତ୍ରି ଗୁହାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗୁହା ରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— “ଏ ଭୂମି ତୁମର ଅୟୋଧ୍ୟା ଭଳି, ରାମ; ମୁଁ ତୁମପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?