ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୋଶଳର ଶୂରବୀର, ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଜାରି ରଖିଲେ। ସେ ଏବେ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳବାହିନୀ ବେଦଶୃତି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ବାସସ୍ଥଳ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାତ୍ରା କରି, ଶୀତଳ ଜଳର ଓ ଗୋମାତାମାନେ ଚରାଉଥିବା ତୀର ଥିବା ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ତାପରେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଗୋମତୀ ଉପରେ ପାର୍ ହେଇ, ସ୍ୟନ୍ଦିକା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଯାହା ପିକ ଓ ହଂସର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ରାମ, ଭାର୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ ଯେଉଁ ସମୃଦ୍ଧ ଭୂମି, ଯାହା ରାଜା ମନୁ ଦ୍ୱାରା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଭୂମି ଅନେକ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳ ରାଜ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପୁନପୁନି ଚାରିଅଛି ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରି, ମଦୋନ୍ମଦିତ ହଂସର ସ୍ୱର ଭଳି କଣ୍ଠରେ ରାମ କହିଲେ, “କେବେ ମୁଁ ପୁନି ସରୟୂ ତୀରର ଫୁଲିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଫେରିଯିବି, ମାତା ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ଶିକାର ଓ ବିହାର କରିବି?” ସେ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏହି ଶିକାରର ଆକାଂକ୍ଷା ବେଶି ନାହିଁ, ତଥାପି ରାଜା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥାଏ।” ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବା ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ମୃଦୁ କଥାରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଏହି ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏଭଳି ଉନଚାଳିଶ ଶ୍ଲୋକର ଅନ୍ତ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏହି ସର୍ଗରେ ହେଲା। ପରେ, ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ କୋଶଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହାତ ଜୋଡ଼ି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶର ରକ୍ଷିତ ଆୟୋଧ୍ୟା ନଗର ଓ ଏଠାର ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ତୁମେଠାରୁ ବିଦାୟ ନଉଛି। ଯେତେବେଳେ ମୋର ଅରଣ୍ୟବାସ ସମାପ୍ତ ହେବ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣ ଶେଷ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମାତା ପିତାଙ୍କ ସହିତ ତୁମକୁ ପୁନି ଦେଖିବି।” ତାପରେ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ ଲୁହାରେ ଭିଜି, ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇ ଏବଂ ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଜନପଦବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେପରି ଉଚିତ ସେପରି ମୋତେ ଦୟା ଓ ସନ୍ମାନ ଦେଉଛ। କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବା ଦୁଷ୍ଟତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ। ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଯାଅ।” ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ବିପୁଳ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଦଢ଼ି ରହିଗଲେ। ଏଭଳି ଦେଖି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ରାଘବ ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଯେପରି ରାତି ଆସିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଏବେ ରାମ ସମୃଦ୍ଧ ଗ୍ରାମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧାନ ଓ ଧନ ଅନେକ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକ ରହନ୍ତି, ଭୟର ଅଭାବ, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଓ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ଗ୍ରାମ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆମ୍ବଗଛିରେ ଭର୍ପୁର, ପ୍ରଚୁର ଜଳ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି, ଗୋମାତା ଦଳ ଚରାଉଛନ୍ତି। ମାନବସିଂହ ରାମ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମାର୍ଗ ଦେଇ ଚାଲିଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦପାଠ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଶୁଭ୍ର, ଫୁଲିଥିବା ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ, ରାମ ରାଜସୁଖ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ତିନି ଧାରାରେ ବହୁଥିବା, ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ, ଅଳଗା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ତାଙ୍କ ତୀରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମ ଓ ଶୁଭ୍ର ଏପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଏହି ନଦୀ ପ୍ରସ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗପତ୍ନୀମାନେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ, ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳ ଓ ଦଶହଜାର ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମସର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଯାଏ। କେଉଁଠି ଜଳର ଗଞ୍ଜନ ହସର ଭଳି ଶୁଣାଯାଏ, କେଉଁଠି ଝାଗ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ହସ; କେଉଁଠି ଜଳ ଚୁଲି ଭଳି ଗଠିତ, କେଉଁଠି ଚକ୍ରବାତରେ ଶୋଭିତ। କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ଓ ଗଭୀର, କେଉଁଠି ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଉତ୍କଳିତ; କେଉଁଠି ଗମ୍ଭୀର ଗଞ୍ଜନ, କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ। କେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ସ୍ନାନ କରୁଛନ୍ତି, ପବିତ୍ର ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ; କେଉଁଠି ବିସ୍ତୃତ ବାଲୁକା ତୀର, କେଉଁଠି ଶୁଭ୍ର ବାଲିରେ ଢାକା। ତୀରେ ହଂସ, କର୍କଟ, ଚକ୍ରବାକ ଚିଚ୍ଚାଟି, ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ତୀର ମଧୁର। କେଉଁଠି ତୀରବୃକ୍ଷ ମାଳା ଭଳି ଶୋଭିତ, କେଉଁଠି ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ତଳା ତଳାରେ ପଦ୍ମପୁଞ୍ଜ। କେଉଁଠି କୁମୁଦକୁସୁମର ପୁଞ୍ଜରେ ଶୋଭିତ, କେଉଁଠି ଅନେକ ଫୁଲର ରେଣୁରେ ମଦୋନ୍ମଦିତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। କେଉଁଠି ମାଟିର ଆବରଣ ନାହିଁ, ମଣିମାଳା ସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଚମକେ; ତୀରେ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଦିଗର ମହାଗଜ ଓ ଅରଣ୍ୟ ହାତୀ ଚରେ। ଦେବ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦେଉଁ ଗଜର ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜିଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳ, ଅଳଙ୍କାର ବିନା ରମଣୀ ଭଳି ଶୋଭାମୟ। ଫଳ, ଫୁଲ, କୋମଳ ଅଙ୍କୁର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିଶୁମାଛ, ମଗର, ଓ ସର୍ପ ରହିଛି। ଏହି ଦିବ୍ୟା ଗଙ୍ଗା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନିର୍ମଳ ଓ ପାପନାଶିନୀ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଜଟାରୁ ପଡ଼ି, ସାଗର ଭଳି ତେଜସ୍ୱି। ବଳଶାଳୀ ରାମ ଏହି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରଞ୍ଚ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁର ନଗର ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଓ ଚକ୍ରବାତ ଦେଖି, ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି ରାତି ଏଠି ରୁହିବା।” ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନଦୀ ନିକଟରେ ଏକ ବଡ଼ ଇଂଗୁଡ଼ି ଗଛ ଅଛି, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠି ଆମେ ବସିବା। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନଦୀକୁ ଦେଖିବା, ଯାହାର ଜଳ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।