ବାଲକାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଆମେ ଏବେ ଶୁଣିବା। ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲାପରେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥ ମହାରାଜ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ନିଜ ଇଚ୍ଛା କଥା କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପାଇଁ ନିୟମାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଉ, ଏହି ଯଜ୍ଞର କୌଣସି ଅଂଶରେ ବାଧା ନ ଆସୁ। ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ଆଶୀର୍ବାଦୀ, ମୋ ନିଜ ମିତ୍ର ଓ ମହାଗୁରୁ, ଏହି ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ଆପଣ ନେଇବେ।” ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ଦଶରଥଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯେପରି ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବି।” ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ்ଯଜ୍ଞ କର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟର ନିପୁଣ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ଦକ୍ଷ ଶିଳ୍ପୀ, କଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ, ମାଟି କାମ କରୁଥିବା, ଗଣନା କରୁଥିବା, କାରିଗର, ଏବଂ ନଟ-ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ହଜାର ହଜାର ଇଟ ଆଣିବାକୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉତ୍ତମ ଭାବେ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଶତ-ଶତ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିବାସ ତିଆରି କରିବାକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ପ୍ରଚୁର ଭାବରେ ଥାଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହେଲା। ସହରବାସୀ ଓ ଦୂରଦେଶର ଆସୁଥିବା ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଶାଳ ଆବାସ ତିଆରି କରାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ପାଇଁ ଅସ୍ତବାନା, ସେନା ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଆଲଗା ଘର ବନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଯୁକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହେଲା, କୌଣସି ଜାତିକୁ ଅବମାନ କରିବା ନୁହେଁ। କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବା କ୍ରୋଧରେ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ନୁହେଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀ ଅନୁସାରେ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ, ଦାନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ଆଦର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। କୌଣସି ଅଭାବ ନ ଥାଏ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କରିବାକୁ ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଏପରି, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ମଣିଷ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ— “ଆପଣ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଠିକ୍ ଭାବରେ ହୋଇଯାଇଛି, କୌଣସି କାମ ଅଧୂରା ନାହିଁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, କୌଣସି ଅବହେଳା ହେବ ନାହିଁ।” ଏହାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— “ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ, ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର। ସମସ୍ତ ଦେଶର ଲୋକମାନେ, ବିଶେଷ କରି ମିଥିଲାର ପ୍ରଭୁ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ପରାକ୍ରମୀ ଜନକଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ସହିତ ନେଇଆ। ସେ ପୁରୁଣା ମିତ୍ର, ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କଲି। ଏହିପରି କାଶୀର ମୃଦୁଭାଷୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଦେବସଦୃଶ ରୂପ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଆ। କେକୟ ରାଜା, ଦଶରଥଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଅଙ୍ଗର ରୋମପାଦ ରାଜା, କୋଶଳର ଭାନୁମନ୍ତ ଓ ମଗଧର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ବି ନେଇଆ। ପ୍ରାଚ୍ୟ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ର ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆଣିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୂତ ମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର।" ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣ କଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ର ନିଜେ ତ୍ୱରିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ବିଷୟରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ଏହାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “କୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଅସମ୍ମାନ ବା ଅବହେଳାରେ ଦେବା ଯିଏ କରେ, ତାହା ଦାତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହିପରି, କିଛି ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଦେଶଦେଶର ରାଜାମାନେ ଅନେକ ରତ୍ନ ନେଇ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିଛି। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନରେ ସଫଳ ହୋଇଛି, ଏବେ ଆପଣ ନିଜ ଗୃହରୁ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।" ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘିରିଥିବା ଏହି ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳୀକୁ ଦେଖିବେ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭାବ ଆସିଥାଏ। ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶ୍ୱଙ୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ଭୂମିପତି ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶ୍ୱଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ଯଜ୍ଞ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ।