ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଘଟଣାରେ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମ-ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଯଜ୍ଞରେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ତ୍ରୁଟି ଖୋଜିଥାନ୍ତି; ଯଦି ଯଜ୍ଞ ଉଚିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ନ ହୁଏ, ତାହାର କର୍ତ୍ତା ବିନା ବିଳମ୍ବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ଯଜ୍ଞକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ଦୂତି, ବିଦ୍ୱାନ ଓ କୌଶଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଦେଶକୁ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଏପରେ, ଦ୍ୱିଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଦଶରଥ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଦୂର କରି, ନିଜ ରାଜପାଳେସ୍ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳ କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲା, ଏକ ଆବ୍ଧା ଦିନ ବିତିଗଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଭେଟି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ—“ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିୟମାନୁସାରେ କରାଯାଉ; ଏହି କ୍ରିୟାର କୌଣସି ଅଂଶରେ ବାଧା ଆସିବା ନାହିଁ। ଆପଣ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମିକ ଓ ମିତ୍ର, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ; ଏହି ଯଜ୍ଞର ଭାର ଆପଣ ଉଠାଇବେ।” ବସିଷ୍ଠ, ସ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହିପରି ହେଉ; ଆପଣ ଯାହା ନିଷ୍ପତି କରିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କାମ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି।” ତାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ ନିପୁଣ, ଏବଂ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପୀମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ଶିଳ୍ପୀ, କଠିଆ, ଖଣନକାରୀ, ହିସାବକାରୀ, କୌଶଳୀ, ନଟ ଓ ନୃତ୍ୟକାରମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକମାନେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ କହିଲେ। ତିନି ହଜାର ଟିଏ ଇଟ ଦ୍ରୁତ ଆଣିବା ଓ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସବୁ ସଠିକ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ସେପରି, ଶତ ଶତ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହ ତିଆରି କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ରହିବା ଦରକାର। ଏହିପରି, ନଗରବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ଦୂର-ଦୂର ରାଜାମାନେ ଆସିବା ପାଇଁ ଅଲଗା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ କହିଲେ। ଘୋଡା ଓ ହାତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ତବାନ, ଶୟନକ୍ଷେତ୍ର, ସେନା ଓ ବିଦେଶୀ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ ତିଆରି କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଯଥାଯଥ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ହେବା ଦରକାର; ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ସମ୍ମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦିଆଯିବା ଦରକାର। କୌଣସି ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶିଳ୍ପୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଦରକାର। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଉପହାର ଓ ଭୋଜନ ଦିଆଯିବା ଦରକାର। କୌଣସି ଅଭାବ ନ ରହିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାମ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କରିବାକୁ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଏକଠା ହୋଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଛି; କୌଣସି ଅଂଶ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନାହିଁ।” “ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା; କୌଣସି ଅବହେଳା ହେବ ନାହିଁ।” ଏପରେ ବସିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—“ପୃଥିବୀର ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜାମାନେ, ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର। ସମସ୍ତ ଦିଗର ଲୋକମାନେକୁ ଆଣ, ବିଶେଷ କରି ମିଥିଲାର ଶୂର ଓ ସତ୍ୟବାନ ଜନକଙ୍କୁ ଆଣ। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜନକଙ୍କୁ ନିଜେ ଯାଇ ସମ୍ମାନ ସହ ଆଣ, ସେ ପୁରୁଣା ମିତ୍ର; ଏହିପରି ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛି। କାଶୀର ମିତ୍ର ଓ ସଦା ମୃଦୁଭାଷୀ ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଓ ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଆଣ। କେକୟର ବୟସ୍କ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା, ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ବଶୁର, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ଆଣ। ଅଙ୍ଗର ରୋମପାଦ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସମ୍ମାନିତ, ରାଜାଙ୍କ ମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ଆଣ। କୋଶଳର ଶିଳ୍ପ ନିପୁଣ ଭାନୁମନ୍ତ ଓ ମଗଧର ଶୂର ଓ ବିଦ୍ୱାନ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କୁ ଆଣ। ସମସ୍ତ ଦିଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା—ପୂର୍ବ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ର ରାଜାମାନେକୁ ଆଣ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଓ ସାଥୀମାନେ ସହ ଦ୍ରୁତ ଆଣ; ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଉତ୍ତମ ଦୂତମାନେ ପଠା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେକୁ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଋଷିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ସୁମନ୍ତ୍ର ନିଜେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବେ ରାଜାମାନେକୁ ଏକଠା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଯଜ୍ଞର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଦ୍ୱିଜାତି ଋଷି ବସିଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଭରି କହିଲେ—“କୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ଦେୟ ଅବହେଳା କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନ ସହିତ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଅସମ୍ମାନ ସହିତ ଦିଆଯିବା ବସ୍ତୁ ଦାନକାରୀଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ—ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିଛି ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆସିଗଲେ। ସେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଆଣିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ...