ଅୟୋଧ୍ୟାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ତୁମେ ଦগ୍ଧ ହେଉଛ, ଛାୟା ନାହିଁ, ଆମେ ଆମର ବାଜପେୟ ଛତା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ଛାୟା ଦେବୁ। ଯେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଆମକୁ ସଦା ବେଦମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଇଛି, ଏବେ ସେହି ସଂକଳ୍ପ ତୁମ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ପ୍ରିୟ ରାମ। ବେଦ, ଯାହା ଆମର ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଆମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପଦ, ସେମାନେ ଆମ ଘରେ ରହିବେ, ଯେପରି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଆମର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ରହିବେ। ତୁମ ପ୍ରସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ପଥରେ ଅଛୁ, ଆମ ପାଖରେ ଆଉ କ’ଣ ଅଛି?” ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସାରସର ପରି ଧଳା କେଶ ଓ ମୃଦୁ ବ୍ୟବହାର ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ, “ଦୟାକରି ଫେରିଅ। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରାଯାଉଥିବା ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ତୁମ ପୁନଃଆଗମନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ପ୍ରିୟ ରାମ। ଏଠାରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭକ୍ତିସହ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତୁମକୁ ନିବେଦନ କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଖାଅ। ଗଛମାନେ ମୂଳ ଛିଣ୍ଡାଯାଇ ବାୟୁରେ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରୁନଥିବାରୁ ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚଳନରେ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଗଛରେ ବସି ତୁମକୁ ନିବେଦନ କରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଳୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଫେରିଅ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ଆସିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଲାଗୁଥିଲା ରାଘବଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଛି। ଏହିପରି ସମୟରେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଶ୍ରମିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରଥରୁ ଖୋଳି, ଦ୍ରୁତଗତିରେ ସେମାନେ ନିକଟରେ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଥିଲା।” ଏହିପରେ ତମସା ନଦୀ ତଟର ଶୁଭ୍ର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରାଘବ ବସି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଇହା ହେଉଛି ଆମର ଅରଣ୍ୟବାସର ପ୍ରଥମ ରାତି, ସୌମିତ୍ରି। ତୁମର ଅରଣ୍ୟବାସ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା ନ ରଖ। ଦେଖ, ଚାରିପାଖ ଜଙ୍ଗଲ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଛି, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟରେ ଗଲେ, ମନେ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲ କାନ୍ଦୁଛି। ଆଜି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗର, ମୋ ବାପାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମ ପ୍ରସ୍ଥାନରେ ଶୋକିତ ହେଉଛି, ନାରୀପୁରୁଷମାନେ ଦୁଃଖିତ। ଜନସାଧାରଣ ଯେପରି ବହୁ ଗୁଣରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମେ, ମୁଁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବେ। ମୁଁ ମୋ ବାପା ଓ ମାଆ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ପାଉଛି; ସେମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ କାନ୍ଦି, ଅନ୍ଧ ହେଇଯିବେନି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ ଭରତ ମୋ ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ମିଶିତ ମିଠା କଥାରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବେ। ଭରତଙ୍କର ଦୟା ଉପରେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ, ମୋ ବାପା ଓ ମାଆ ପାଇଁ ମୁଁ ଆଉ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ। ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ମୋ ସହ ଆସି ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛ, ଏବେ ତୁମେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କର। ଏହି ତମସା ତଟରେ ଏ ରାତି ମୁଁ ରହିବି, ଏହିଠାରେ ଘନ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ତଥାପି ଏଠାରେ ରହିବା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।” ଏପରି କହି, ରାଘବ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ସତର୍କ ରୁହ, ହେ ମୃଦୁଭାଷୀ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ନିକଟରେ ରହିଲେ। ସାନ୍ଧ୍ୟା ନିୟମ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମଙ୍କ ଶୟନାସ୍ଥଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ତୟାରି କଲେ। ତମସା ତଟରେ ପତ୍ରରେ ଢାକିଥିବା ଶୟନ ଦେଖି, ରାମ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ସେଠି ଶୋଇଲେ। ଥକି ଶୋଇପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାଥା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହି ରାତି ଜାଗି ରହିଲେ। ସେହିପରି ରାତି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତମସା ତଟରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଗୁଣ କହି ରହିଲେ। ଦୂରର ତମସା ପାରେ ଗୋରୁ ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ରାମ ସହଚରମାନେ ସହ ସେଠି ରାତି କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ଶ୍ରୀରାମ ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଦେଖ, ଏହି ନାଗରିକମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଅବହେଳା କରି, ଗଛ ତଳେ ଆମ ପାଇଁ ଅଞ୍ଚଳ ନେଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିବେନି, ସେମାନେ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିବେନି। ଏହି ନାଗରିକମାନେ ଏଉଁଠାରେ ଶୁଅଛନ୍ତି, ଏହି ସମୟରେ ଆମେ ଦ୍ରୁତ ରଥାରୋହଣ କରି ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଏହି ନାଗରିକମାନେ ଆଉ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ପାଉନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯେତେଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରୁ ଭୋଗିଛନ୍ତି। ଆମେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଦେଉ ନାହିଁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି କଥା ସହମତ; ଚଳ, ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ଚଢ଼ିବା।” ତାପରେ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଦ୍ରୁତ ରଥ ଯୋଗାଅ; ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଦ୍ରୁତ ଚଳ, ସୁମନ୍ତ୍ର।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରଥ ଯୋଡ଼ି, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ତୟାରି କରିଛି ବୋଲି ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, “ହେ ପାରାକ୍ରମୀ ରାଜକୁମାର, ଏହି ରଥ ତୁମ ପାଇଁ ତୟାର; ଦ୍ରୁତ ଚଢ଼, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ। ସବୁ ଭଲ ହେଉ।” ଏପରି କହି, ରାଘବ ସହ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ତମସା ନଦୀର ତୀବ୍ର ଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।