ଅତି କମ୍ ବୟସରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୂରବଳ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ନାଥ ହେବେ, ତୁମର ଭୟକୁ ଦୂର କରିବେ। ରାଜସି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରାମ, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ଚୟନିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବଂ ମୁଁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ, ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ବକ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି ପ୍ରତି ମୋ ପ୍ରତି ଆଦର ରଖି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଦଶରଥ ରାଜା ଯେତେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତେତେ ବେସି ରାମଙ୍କୁ ନାଥ ଭାବେ ଚାହିଁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ବନ୍ଧନରେ ଏକାଠି ହେଉଥିଲେ। ତାପରେ, ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକମାନେ, ଜ୍ଞାନ, ବୟସ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କର କମ୍ପିତ ମୁଣ୍ଡ ନିଆଁ, ଦୂରରୁ ଏଭଳି କହିଲେ— “ହେ ରାମଙ୍କୁ ବୋହିଥିବା ତୁରଙ୍ଗମାନେ, ଆପଣମାନେ ଫେରିଯିଅ! ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଆପଣମାନଙ୍କ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ। ପ୍ରତି ଜୀବ, ବିଶେଷକରି ଘୋଡାମାନେ, କଥାକୁ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଆପଣମାନେ ଫେରିଯିଅ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୂର, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ। ତାଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ ନଗରକୁ ଫେରାଇ ନେବା ଉଚିତ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦ କହିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ହଠାତ୍ ରଥରୁ ଉତରିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ, ପାଉଁ ଗାଢ଼ ଗାଢ଼ ରଖି, ଜଙ୍ଗଲ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମ, ଦୟାବଶତଃ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ରଥରେ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ଏଭଳି କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, କାରଣ ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ। ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କାନ୍ଧରେ ବୋହିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ସହ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଛତାମାନେ, ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବର୍ଷା ପରେ ମେଘ ଭଳି ପଛରେ ଚାଲିଛି। ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଛାତା ନାହିଁ; ଆମେ ଆମ ବାଜପେୟ ଛତାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାୟା ଦେବୁ। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ, ଯାହା ଆମକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ବୋଧାଇଥିଲା ବେଦମନ୍ତ୍ରାନୁସାରେ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ପ୍ରିୟ। ବେଦମାନେ, ଯାହା ଆମ ହୃଦୟରେ ବସିଛି ଓ ଆମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମ୍ପଦ, ସେମାନେ ଆମ ଘରରେ ରହିବେ, ଆମ ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ। ଆପଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପାଇଁ ଆଉ ବିଚାର କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଆପଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ, ଆମେ ଧର୍ମପଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା, ଆମ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଅଛି?” “ଆମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହଂସ ପରି ଧଳା ଚୁଲ୍, ମୃଦୁ ଆଚରଣ ଓ ଧୂଳି ଲଗିଥିବା ଶରୀରରେ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେତେ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ଏଠି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ; ତାଙ୍କର ସମାପ୍ତି, ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କ ଫେରିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏଠିରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ଭକ୍ତିଶୀଳ; ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଉପରେ, ଭକ୍ତିଶୀଳଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତୁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ଖସି ହେଉଥିବା ଗଛମାନେ ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଇ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ପକ୍ଷୀମାନେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚଳାଚଳରେ ନିଶ୍ଚଳ, ଗଛରେ ଅଟୁଟ, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଆପଣ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଫେରିବା ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧାର ଆସିଲା, ଯେଉଁ ରାଘବଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉଥିଲା। ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ, କ୍ଳାନ୍ତ ଘୋଡାମାନେ ରଥରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇ, ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଶରୀର ସହ, ଅନ୍ଧାର ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ। ଏବେ ଚଉଵାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହାପରେ, ରାଘବ ତମସା ନଦୀର ମନୋହର ତଟରେ ବସି, ସୀତାକୁ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୌମିତ୍ରି, ଏହା ଆମର ପ୍ରଥମ ରାତି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଯିବା ପରେ। ତୁମର ଜଙ୍ଗଲବାସ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ଦୁଃଖିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଜଙ୍ଗଲ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ପଡ଼ିଛି, ମାନେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଛି, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟରେ ଅଟୁଟ। ଆଜି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଅୟୋଧ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପ୍ରତି ବିରହରେ ଦୁଃଖିତ ହେବ, ତାହାର ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ। କାରଣ, ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ ପାଇଁ ଗଭୀର ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ତୁମେ, ମୁଁ, ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଭରତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବେ। ମୁଁ ମୋ ପିତା ଓ ମୋ ମାତା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ; ଆଶା କରେ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁପାତରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧା ହେବ ନାହିଁ। ଭରତ, ଯେ ହୃଦୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେ ମୋ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ମିଶିଥିବା କଥାରେ ଆଶ୍ୱସନ ଦେବ। ଭରତଙ୍କ ଦୟା ଉପରେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ମୋ ପିତା ଓ ମାତା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ। ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋ ପଛରେ ଚଳି ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ; ଏବେ ତୁମେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କର। ଏହି ରାତି, ସୌମିତ୍ରି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଜଳକୁ ନିକଟରେ ଶୋଇବି; ଏହା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି, ଯଦିଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲବାସ ଅଛି।" ଏଭଳି ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହି, ରାଘବ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ—“ଘୋଡାମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ସଚେତନ ରୁହ, ହେ ମୃଦୁ ଚିତ୍ତ।” ସୁମନ୍ତ୍ର, ଘୋଡାମାନେକୁ ସଂୟମ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଅପରିମିତ ଚାରା ଦେଇ, ନିକଟରେ ରହିଲେ। ପୂଜା କରି, ରାତି ଆସିବା ଦେଖି, ସାରଥି ରାମଙ୍କ ଶୟନ ବିନ୍ୟାସ କରି, ସୌମିତ୍ରି ସହ ତାଙ୍କୁ ଶୁଯାଇଲେ।