ଏକ ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଉଁଚାଲି ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଜଣାଇଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, “ଋଷିର ପୁଅର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ନିଜ ଇଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ।” ବସିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କର ଉପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚାରି ଜଣ ପୁଅ ପାଇବେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପାର ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଇଛା ପୂରଣ ହେବ।” ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ଖୁସି ହେଇ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯେମିତି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୀଘ୍ର କର; ଏକ ଦକ୍ଷ ନିରୀକ୍ଷକ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କର।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତୀରେ ଯଜ୍ଞ ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଏହି ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଣସି ଭୁଲ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଖୋଜନ୍ତି; ଯଦି ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୋଇନାହିଁ, ତାହାର କର୍ତ୍ତା ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଏ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କର; ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ କରନ୍ତୁ।” ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ “ଏହିପରି ହେବ” ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯିବା ପରେ ଦଶରଥ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ନିଜ ରାଜପାଳୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳ କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପୁଅ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆଦର ସହ କୁଳଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନମ୍ରତା ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯାଉ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ। ଆପଣ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି, ଆପଣ ମୋର ମହାଗୁରୁ, ଏହି ଯଜ୍ଞର ଭାର ଆପଣ ଉଠାନ୍ତୁ।” ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ; ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି।” ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଜେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଜ୍ଞର ନିୟମ ଜଣା ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ନିର୍ମାଣ କୌଶଳୀ ମାଷ୍ଟରମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ କୌଶଳୀ କାରିଗର, ବୃକ୍ତିକାର, ଖଣନକାର, ଗଣନକାର, ଶିଳ୍ପୀ, ନାଟକ ଓ ନୃତ୍ୟକାରମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେଙ୍କୁ ବି କହିଲେ, “ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।” ସେ କହିଲେ, “ହଜାର ହଜାର ଇଟ ଶୀଘ୍ର ଆଣନ୍ତୁ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସାର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ କରନ୍ତୁ। ଶୁଭ ଗୃହ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ଗୃହ ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ପ୍ରଚୁର ରହିବ। ସହରବାସୀ ପାଇଁ ବି ବିଶାଳ ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ଦୂର ଦୂର ଦେଶର ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଅଲଗା ଆଶ୍ରୟ ଲାଗି ଯୋଜନା କରନ୍ତୁ। ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ପାଇଁ ଅସ୍ତବା ଏବଂ ନିଦ୍ରାଗୃହ, ସେନା ଓ ବିଦେଶୀ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ବି ଆଶ୍ରୟ ତିଆରି କରନ୍ତୁ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜାତି ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ପାଇବେ। କୌଣସି ଅପମାନ, ଚାହିଦା କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରେ ବି, କୌଶଳୀମାନେ ପ୍ରତି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ବି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇବା ଉଚିତ୍। କୌଣସି ଅଭାବ ନ ରହିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କର; ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତି ଭରା ମନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ଚାହିଲେ ଯେପରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି; କୌଣସି କମି ନାହିଁ।” “ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କରିବା; କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ହେବା ନାହିଁ।” ବସିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: “ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ, ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର। ସମସ୍ତ ଦେଶର ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ସହ ଆଣ; ବିଶେଷ କରି ମିଥିଲାର ଶୂର, ସତ୍ୟବାନ ଜନକଙ୍କୁ ଆଣ, ସେ ଆମ ପୁରୁଣା ମିତ୍ର; ସେପରି କାଶୀର ଦୟାଳୁ ଓ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଆଣ; କେକୟର ବୃଦ୍ଧ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ରାଜାଙ୍କ ପିତା-ଅନ୍ତରାଳ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଆଣ; ଅଙ୍ଗର ରୋମପାଦ, ଧନୁର୍ଦ୍ଧର ଓ ସମ୍ମାନିତ ମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହ ଆଣ; କୋଶଳର ଶିଳ୍ପି ଭାନୁମନ୍ତ, ମଗଧର ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଣ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନୀ, ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଆଣ।” ଏଭଳି ଦଶରଥଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବିଶାଳ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।