ସୁମିତ୍ରା ରାମଙ୍କ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ—"ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବା, ତୁମ ପୁଅ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସି, ତୁମ ପାଦକୁ ସମ୍ମାନ ସହ କୁଣ୍ଡିଯାଇଛନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ତୁମ ଆଖିରୁ ଆନନ୍ଦ ଲୁହ ଝରିବ, ଏକ ମେଘ ଯେପରି ଜଳ ବର୍ଷା କରେ। ତୁମ ପୁଅ, ଯିଏ ଦାନ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶୀଘ୍ର ଏଉଁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୃଦୁ, ମୋଟା ହାତରେ ତୁମ ପାଦ ମସାଇବେ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଆସି, ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ମେଘମାଳା ପର୍ବତ ଉପରେ ଯେପରି ଜଳ ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ତାଙ୍କୁ ଭିଜେଇଦେବ।" ଏଭଳି ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସୁମିତ୍ରା ମୌନ ହେଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ହୃଦୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଯେପରି ଶରତକାଳୀନ ମେଘରେ ଜଳ ନଥାଏ। ଏଠିରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ ଅରମ୍ଭ ହେଉଛି ପଞ୍ଚଚଳିଶତମ ସର୍ଗ। ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଜନମାନେ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟବାନ ପ୍ରତାପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଥିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ମିତ୍ର ଓ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମବୋଧରେ ପୃଷ୍ଠାପଟେ ଯାଇଯିବା ସତ୍ୱେ, ଜନମାନେ ରାମଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଚାଲିବାକୁ ଛାଡିଲେ ନାହିଁ। ଅୟୋଧ୍ୟାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରିୟ ମନେ କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ନାଗରିକମାନେ ବିନତି କଲେ ମଧ୍ୟ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ପିତୃବାଚ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ରାମ ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ପିତା ଯେପରି ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି କଥା କହେ, ସେପରି କହିଲେ—"ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବେ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ, ସେଇ ପ୍ରେମ ବିଶେଷ ଭାବେ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ସେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତୁମ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର କାମ ସେ ନିଶ୍ଚିତ କରିବେ। ସେ ବୟସରେ କମ୍, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ମୃଦୁ ଓ ବୀର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ; ତୁମେ ଭୟ ଛାଡି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବେ ମାନ। ସେ ରାଜସି ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ମୋ ଓ ବଡମାନେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଇପରି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପରେ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରତି ଆଦର ରଖି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସୁଖରେ ଲାଗିଥିଅ।" ଦଶରଥ ଯେପରି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବେ ଅଧିକ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ଲୁହରେ ଆଖି ଧୁଆଁ ହୋଇ, ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଅଟୁଟ ଆସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା। ତାପରେ ବୟସ୍କ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଥରଥରାଇ ଦୂରରୁ ଏହିପରି କହିଲେ—"ହେ ରାମଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଫେରିଯାଅ! ଆଗକୁ ଯିଅ ନାହିଁ; ଏହି ତୁମ ଓ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ। ଦେଖ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷ କରି ଘୋଡ଼ାମାନେ କଥା ଶୁଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମ ବିନତି ଶୁଣି, ଫେରିଯାଅ। ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ଧାର୍ମିକ, ବୀର, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଞ୍ଜାରେ, ନଗରକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ, ଅରଣ୍ୟକୁ ନୁହେଁ।" ସେ ବୟସ୍କ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦୟନୀୟ ବାଣୀ କହୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ହଠାତ୍ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ। ତାପରେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ଅଟୁଟ ଚିତ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟପଥେ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିବାରେ ଲାଗିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଦୟାବଶତଃ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରଥରେ ଅଛି ବୋଲି ଛାଡିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ରାମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖରେ ତଳମଳାଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—"ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ତୁମ ସହ ଯାଉଛି, କାରଣ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ। ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ବୋଝାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଭାଜପେୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଛତାମାନେ, ବର୍ଷା ପରେ ମେଘମାଳା ପରି, ଆମ ପଛରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଅଛ, ଛତା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଆମେ ଆମ ଭାଜପେୟ ଛତାରେ ତୁମକୁ ଛାୟା ଦେବା। ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚଲୁଥିଲୁ, ସେ ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଯାଉଛି। ବେଦ, ଯେଉଁମାନେ ଆମ ହୃଦୟର ଧନ, ସେମାନେ ଆମ ଘରେ ରହିବେ, ଯେପରି ନୀତିରେ ରକ୍ଷିତ ନାରୀମାନେ ରହନ୍ତି। ତୁମ ବିଦାୟ ସଂପର୍କରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ତେଣୁ ଆମ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଅଛି? ଆମେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଧଳା କେଶ ଓ ଧୂଳି ଲଗା ଶରୀରରେ ଭିକ୍ଷା କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଫେରିଯାଅ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରିଥିବା ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ଫେରିବା ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ତୁମେ ଉପରେ ଭକ୍ତି କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବିନତି କଲେ, ଭକ୍ତିରେ ଭକ୍ତି ଦେଖାଅ। ତୁମେ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ମୂଳ ଛିଣ୍ଡା ଓ ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍କାର କରୁଛି। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚଳନରେ ନିର୍ବିକ, ଗଛରେ ଅଟକିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏଠାରେ ଅନ୍ଧାର ଆସିଗଲା, ଯେପରି ରାଘବଙ୍କ ପଥ ଅବରୋଧ କରିଦେଲା। ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ଳାନ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରଥରୁ ଖୋଲି, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଶରୀର ସହ ଅନ୍ଧାର ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ।