ବୈଦେହୀ ସୀତା, ଯେଉଁଠି ସୁଖ-ସୁବିଧାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଜଣା ଥିବା ସବୁ କଷ୍ଟ-କଠିନତା ସହି ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରେ ଯିବାକୁ ତୟାରି ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ରାମ, ଯିଏ ନିଜ ନାମ ଓ କୀର୍ତ୍ତିର ଧ୍ୱଜକୁ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଉଚ୍ଚ କରିଛନ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ଅସମ୍ଭବ କି? ରାମଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦହାଇପାରିବ ନାହିଁ। ସମୟ ସମୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରୁ ବାହାରୁଥିବା ଶୀତଳ ଓ ମଧୁର ପବନ ରାଘବଙ୍କୁ ଉପଚାର କରିବ, ତାପ କିମ୍ବା ଶୀତରେ ସମତୁଳିତ ରହିବ। ରାତିରେ, ଶିତଳ ଓ ମୃଦୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିର୍ମଳ ରାମଙ୍କୁ ବାପାଙ୍କ ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ତାପ ଦୂର କରିବ। ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ, ତିମିଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦାନବପତିଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିବା ପରେ, ସେହି ମହାବୀର, ପୁରୁଷଶାର୍ଥରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଜଙ୍ଗଲରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ନିଜ ଘର ପରି ବାସ କରିବେ। ତାଙ୍କ ବାଣର ଆୟତ୍ତରେ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବେ, ତେଣୁ ଭୂମି ତାଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହିବାରେ କେଉଁ ସନ୍ଦେହ? ରାମଙ୍କ ଶ୍ରୀ, ପ୍ରତାପ ଓ ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ର ସହିତ, ବନବାସ ଶେଷ ହେଲେ, ଶୀଘ୍ରେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ ଯେପରି, ରାମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ମହିମା ଓ କ୍ଷମାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ମହିଳା, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟ କେଉଁ ଦୋଷ ଦେଖାଯିବ, ସେ ବନରେ ହେଉ କି ନଗରରେ? ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମି, ସୀତା ଓ ଶ୍ରୀସହିତ ଶୀଘ୍ରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ। ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଖି, ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ଯିଏ ଅଜେୟ ଓ ଚିରଅଜୟୀ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ କୁଶଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହ ନିୟତି ଯାହା ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ କି? ଯିଏ ଧନୁଷ ଚଳାଣରେ ପ୍ରବୀଣ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ଯାଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ସେ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ଅଛି କି? ମହିଳା, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ବନରୁ ଫେରି ଦେଖିବେ; ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ଛାଡନ୍ତୁ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ନିର୍ମଳା, ଆପଣ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ନମାଇବେ, ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି। ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖି, ଆପଣ ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇବେ। ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ବେଦନା ରହୁନାହିଁ; ରାମ ପାଇଁ କିଛି ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଶୀଘ୍ରେ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦେଖିବେ। ନିର୍ମଳା, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆପଣ ଆଶ୍ବାସନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏମିତି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ହୃଦୟରେ ଧରିଛନ୍ତି? ଯାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଘବ, ସେ ମହିଳା ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ରାମ ଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ। ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ନମ୍ରତାରେ ଦେଖି, ଆପଣ ଶୀଘ୍ରେ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇବେ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି। ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦାତା, ଶୀଘ୍ରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି, ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ମସୃଣ୍ଣ ହାତରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦବାଇବେ। ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଆପଣ ପର୍ବତ ଉପରେ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ ତାଙ୍କୁ ଭିଜାଇଦେବେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ରାମଙ୍କ ମାତାକୁ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ଓ ସଠିକ୍ ଶବ୍ଦରେ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଇ, ମୂଳ୍ୟବାନ୍ ସମ୍ବାଦ ଦେଇ, ରାଜମାତା ସୁମିତ୍ରା ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଶରୀରରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ପ୍ରାୟ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି। ଏହିପରି ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶ ଶର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକି ରচিত ମହାରାମାୟଣର ଏହି ପ୍ରଥମ କାବ୍ୟର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ। ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚାଳିଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଅପାର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖୁଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ, ତାଙ୍କ ବନଯାତ୍ରା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ଓ ରକ୍ଷକ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଫେରିଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନମାନସ ରାମଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଏପରି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ସେ ସମୟରେ ନାଗରିକମାନେ ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଅନୁରାଗ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ବାପାଙ୍କ ପରି, ମୃଦୁ କଥାରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ପାଇଁ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀଙ୍କ ଯେଉଁ ଭଲପାଇବା ଓ ସମ୍ମାନ ଅଛି, ସେଇ ଭାବେ ଆପଣମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ। ସେ ଶିଳ୍ପ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଉପକୃତି କରିବେ। ବୟସରେ କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରବଳ, ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ରାଜା ହେବେ, ଆପଣମାନେ ଭୟ ଭୁଲିଯିବେ। ସେ ରାଜସ୍ୱ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତେଣୁ ମୋ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ପାଳନ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ବନକୁ ଯାଇଥିଲେ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଆଦର ରଖି, ତାଙ୍କ ବିଭାଗରେ ଖୁସି ରଖନ୍ତୁ।" ରାଜା ଦଶରଥ ଯେତେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତେତେ ଅଧିକ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜା ଭାବେ ଚାହିଁଲେ। ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଦିଗକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ଏକ ଦିନ ଆୟୋଧ୍ୟାର ଦୁଃଖ, ଆଶା, ଆଶ୍ବାସନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର କଥା ଏଠି ଆମକୁ ଦେଖାଯାଏ।