କୌଶଳ୍ୟା ଦୀର୍ଘ ଦିନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ଯେଉଁଠାରେ ସେ ରାମ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୀତା ଓ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବେ। ସେ ଭାବିଲେ—ଏହି ବେଳେ ମୋ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହେବ କି? ଯେତେବେଳେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଉଥିବା ସମ୍ବାଦ ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ପହଞ୍ଚିବ, ସେହି ସମୟରେ ସାରା ନଗରୀ ପୁନି ଉତ୍ସବମୟ ହେବ, ଲୋକମାନେ ଖୁସିରେ ଝଣ୍ଡା ଉଠାଇ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେବେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନେ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିବେ, ଆୟୋଧ୍ୟା ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେପରି ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବ। କୌଶଳ୍ୟା କହୁଛନ୍ତି—ମୋ ପୁତ୍ର ଶୂରବୀର ରାମ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ରଥରେ ବସିଥିବା ସୀତା ସହ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ କେବେ? ଏହି ରାଜପଥରେ ଥିବା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁବିଦ୍ରାହକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭଜା ଧାନ ଝରିବେ କେବେ? ଏମିତି ଦୁଇ ଭାଇ, ଚମତ୍କାର ମୁକୁତ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଦୁଇ ଚୂଡ଼ାଲ ଶିଖର ପରି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ କେବେ? ସେମାନେ ଆସୁଥିବା ବେଳେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ନେଇ ଯୁବତୀମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନଗରକୁ ଘେରି ସୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ କେବେ? ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ବୟସରେ ପରିପକ୍କ ମୋ ପୁତ୍ର ରାମ, ମେଘପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଭଲ ଋତୁ ଆସିଲାପରି ଆନନ୍ଦ ଆଣିବେ କେବେ? ନିଶ୍ଚୟ, କୌଶଳ୍ୟା କହିଲେ—ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି କଞ୍ଚନା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଶିଶୁମାନେ ଦୁଧପାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ତନ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ମୋତେ ଲାଗୁଛି। ମୁଁ ଏବେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି, କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ରାମକୁ ହରାଇ ଅନାଥ ହୋଇଯାଇଛି। ଏମିତି ଗୁଣବାନ୍, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ବିନା କିପରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି? ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଓ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ମୋ ଜୀବନରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ। ଆଜି ମୋ ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଦହୁଛି, ଯେପରି ତୀବ୍ର ତାପରେ ରବି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦହାଏ। ଏହିପରି ଶୋକକୁ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଧୀର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁମିତ୍ରା ନିଜ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ—"ମହାନୀୟେ, ତୁମ ପୁତ୍ର ଏତେ ଗୁଣମୟ ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଏମିତି ଦୁଃଖ କାହିଁକି? ତୁମ ପୁତ୍ର ରାମ ସ୍ୱୟଂ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି କର୍ମ କରିଛନ୍ତି। ରାମ ନିତିରେ ଅଟୁଟ, ମହାପୁରୁଷ, ସଦା ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ଚାଲନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ କରୁଣାମୟ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳତା ଲାଭିବେ। ସୀତା ମଧ୍ୟ ସଉଖ୍ୟ ସହ ଜୀବନ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଗଲେ। ଯିଏ ନାମ ଓ ଖ୍ୟାତିର ଧ୍ୱଜ ଉପରେ ଉଠାଇଥାଏ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ମହିମା କାହିଁକି ମିଳିବ ନାହିଁ? ରାମଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦହିପାରିବ ନାହିଁ। ସେଉଁଠାରେ ସଦା ମୃଦୁ ଏବଂ ଶିତଳ ପବନ ଅରଣ୍ୟରୁ ବହି ରାଘବଙ୍କୁ ସେବା କରିବ, ତାପ ଓ ଶୀତ ମଧ୍ୟମ ରଖିବ। ରାତିରେ ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧୁର ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାମଙ୍କୁ ବାପା ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କର ତାପ ଦୂର କରିବ। ଯିଏକି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପାଇଥିଲେ, ଯିଏ ତିମିଧ୍ୱଜ ପୁତ୍ର ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ ରାମ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଘର ପରି ବାସ କରିବେ। ତାଙ୍କ ଧନୁର ଆଲୋକରେ ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ନଶ୍ୱର ହେବେ; ତେଣୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ରହିବା କେଉଁଠି ଅଶକ୍ୟ? ରାମଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ, ପ୍ରତାପ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହେଲେ ସେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ପୁନଃ ପାଇଯିବେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ ଯେପରି, ସେପରି ରାମ ତେଜ, ମହିମା ଓ କ୍ଷମାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ନଗର, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ରାମ, ସୀତା ଓ ଧରା ଏବଂ ଆଇଶ୍ୱର୍ୟ ସହ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ। ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଦେଖି ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଦୁଃଖରେ ଅନେକ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗ୍ୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏହି ଅଜୟ ନାୟକ ତୃଣବାସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଯେଉଁଠାରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠି କି ଅଶକ୍ୟ ଅଛି? ଯିଏ ଧନୁର ଚାଳନରେ ପ୍ରବୀଣ, ତଳୱାର ଓ ତୀର ନେଇ, ଆଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲନ୍ତି, ସେଠି କି ଅଶକ୍ୟ ଅଛି? ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମହିଳେ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼; ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପୁତ୍ର ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରି ଆସିବେ। ଅପରାଧ ନଥିବା ମହିଳେ, ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିବେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଦୟ ହୋଇ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବେ। ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖି, ତୁମ ଆଖିରୁ ଖୁସିର ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ିବ। ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ବେଦନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦେଖିବେ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷେ, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦିଅ; ଏମିତି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ରଖିଛ? ଯେଉଁ ମହିଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଘବ, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖ କାହିଁକି? ରାମ ସମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୌଣସି ନାହିଁ।" ଏହିପରି ସୁମିତ୍ରା ମୃଦୁ ଓ ଧର୍ମମୟ ବଚନରେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଲେ।