ଏହି ଦିନରେ, ସୀତା ମାତା ଗଭୀର ଭାବରେ କହିଲେ—"ଏକ ବୀଣା ତାର ବିନା ଅନୁରଣନ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଏକ ରଥ ଚକ୍ର ବିନା ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ; ଏକ ଜନନୀ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପତି ବିନା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ନାହିଁ। ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ ମାପ ମାନି ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପତି ଅପାର ଦାନ କରିଥାନ୍ତି—ତେଣୁ ପତିଙ୍କୁ କିଏ ମାନ୍ୟ ନକରିପାରିବ? ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଓ ନୀତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମୁଁ କିପରି ପତିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବି? ଜନନୀ, ଜନାନୀ ପାଇଁ ପତି ଦେବତା ସମାନ।" ସୀତାଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, କୌଶଳ୍ୟା ମାତା—ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ନିଜରେ—ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ମିଶ୍ର ଅଶ୍ରୁ ଝାଡିଲେ। ସମ୍ମାନିତ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଚିତ୍ତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମବାନ୍ଧବ, ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମା, ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ; ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖ। ମୋର ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବା ସମୟ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଅ ଦିନ ଭଳି ଯାଇଯିବ, ତୁମେ ଆଉ ମୋତେ ମିତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖିବ।" ଏହିପରି କହି, ରାମ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭାବ ବୁଝାଇଲେ ଓ ଅନେକ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ମାତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ, ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଜୋଡି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି କଠୋରତା ହୋଇଥିଲା, ଅଜାନାରେ ହୋଇଥିଲା, ଏକାଠି ରହିବାରେ, ମୁଁ ମାନ୍ୟ ଚାହେଁ—ମୋ ଅନୁରୋଧ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।" ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ମହିଳା ଅନ୍ତରେ କାନ୍ଧର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ସମାନ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ଘର ପୁନଃ ତାଳ, ଝଂଜ, ବଦଳର ଗର୍ଜନ ସମାନ ତ୍ରାସ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା—ବିପଦରେ ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା। ପରେ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଃଖରେ ହାତ ଜୋଡି, ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତିର ସୀତା ସହିତ, ନମ୍ରତାରେ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲି, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ନିଜ ମାତା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ସୁମିତ୍ରା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ନିଜ ପୁଅ ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନା କରି, ଶିର ଉପରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। "ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛ, ନିଜ ପ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠା ରଖ। ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, କେବେ ଅସାବଧାନ ହେଉନାହିଁ। ବିପଦ ଦିନ ହେଉ କି ସୁଖ ଦିନ, ଏହି ତୁମର ପଥ; ଜେଉଁ ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ, ଜେଉଁ ଦୀର୍ଘ ରାଜବଂଶର ଚାରିତ୍ର, ଦାନ, ଯଜ୍ଞର ଦିକ୍ଷା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ସର୍ଗ—ଏହି ତୁମର ଦାୟିତ୍ୱ।" ଏପରି କହି, ସୁମିତ୍ରା ରାଘବଙ୍କୁ ବହୁବାର କହିଲେ, "ଯାଉ, ଯାଉ।" "ରାମଙ୍କୁ ତୁମର ପିତା ଭାବେ, ମୋତେ ମାତା ଭାବେ, ଜନକ ଦୁହିତାକୁ ନିଜ ଦେଉତା ଭାବେ ଦେଖ; ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭାବେ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯାଉ।" ତାପରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଜୋଡି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରଥରେ ଚଢ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବି।" "ଚୌଦ ଦିନ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବାକୁ ପଡିବ; ରାଣୀ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛି, ଏହି ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ କର।" ସୀତା, ଆନନ୍ଦର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିଜକୁ ସଜାଇ, ରଥରେ ଚଢିଲେ; ଶୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକିଲେ। ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଓ ନିକାସର ବର୍ଷ ଗଣି, ସୀତାଙ୍କ ପିତାସାସୁ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ। ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁକ ଓ କବଚ ଦିଆଯାଇଲା, ଏବଂ ଏହା ଏକ ଦୃଢ଼ ଢାଲ ସହିତ ରଥରେ ରଖାଗଲା। ତାପରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢିଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନି ସମାନ ଚମକୁଥିଲା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା। ସୀତା ଓ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ରଥରେ ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ହସ୍ତୀମାନ ଘୋଡା ସହିତ ରଥକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲାଇଲେ। ଏଭଳି ରାଘବ ଦୀର୍ଘ ନିକାସ ପାଇଁ ମହାବନକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଶହର ଓ ଲୋକମାନେ ଅତି ବିସ୍ମୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହେଇଗଲେ। ଶହର ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇ, ରାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହସ୍ତୀ, ହାଇ ଘୋଡାର ଶବ୍ଦ, ଉତ୍ତେଜନା ଓ ତୁଳିକାର ମହାଧ୍ୱନିରେ ଭରିଗଲା। ଶହରର ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ଅତି ଦୁଃଖରେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକାଠି ହେଲେ, ଯେପରି ତାପିତ ଲୋକ ପାଣି ଖୋଜେ। ସମସ୍ତେ, ଚାରିପାଖରୁ, ପଛରୁ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ବଡ଼ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରି। "ଘୋଡାର ରଶି ଧର, ରଥଚାଳକ, ଧୀରେ ଚାଲ, ଧୀରେ ଚାଲ; ଆମେ ରାମଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ, ଯାହା ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବା ଅସମ୍ଭବ ହେବ।" "ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କର ମାତା ହୃଦୟ ଲୋହାରେ ତିଆରି, କାରଣ ତାଙ୍କର ଦେବସମାନ ପୁଅ ବନକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି ଯାଉ ନାହିଁ।" "ବାସ୍ତବରେ, ବୈଦେହୀ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ପତିଙ୍କୁ ଛାୟା ସମାନ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି—ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦିନା ଆଲୋକ ସମାନ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପାଉଛ; ତାଙ୍କର ମୃଦୁ କଥା, ଦେବସମାନ ରୂପ।" "ତୁମର ବୃଦ୍ଧି ଅତି ଉତ୍ତମ, ଏହି ସଂପଦ ମହାନ; ଏହି ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗର ପଥ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ।" ଏପରି କହି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଚାପିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଆୟୋଧ୍ୟାର ଆନନ୍ଦ ଆଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ।