ଏହି ଦୁନିଆରେ, ନାରୀମାନେ ସଦା ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପତନ ହୁଏ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ସାଥ ଦେଇ ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଅବିଶ୍ୱାସୀ ଭାବ ନାରୀମାନଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱଭାବ। ନାରୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏକଥର ଖୁସି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସାନା ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମାତ୍ର, ସେମାନେ ସହଜରେ ନିଜ ଲୋକମାନେଠାରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟବାଦୀ, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର ଓ କ୍ରୂର; ସେମାନଙ୍କ ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲଗିଥାଏ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ମାତ୍ର କ୍ଷଣିକ। ପରିବାର, କର୍ମ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ଆସକ୍ତି—କିଛି ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଚଞ୍ଚଳ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା। ତୁମ ଝିଅ, ଯେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଧନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଯେଉଁ ହେଉ, ସେ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଅଟୁଟ ରହିବ। ଏହି ଧର୍ମମୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ବୁଝି, ସୀତା ତାଙ୍କର ସାସୁମା'ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ମହିଳାମଣି, ଆପଣ ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ସେଠି ଅବଶ୍ୟ କରିବି। ଏକ ଭଲ ଗୃହିଣୀ କିପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ଏହି ଶିକ୍ଷା ମୁଁ ଜାଣିଛି ଓ ଶୁଣିଛି। ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ବୁଝେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେପରି ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇପାରିବି ନାହିଁ। ତାନ୍ତି ବିନା ବୀଣା ବାଜିପାରେ ନାହିଁ, ଚକ୍ର ବିନା ରଥ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଶତପୁତ୍ରା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ବିନା ଖୁସି ନାହିଁ। ବାପା, ଭାଇ, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ସୀମିତ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀ ଅପରିମିତ ଦାତା; ତେଣୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ କିଏ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ ହୋଇ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବି? ନାରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା ସମ।" ସୀତାଙ୍କର ଏହି ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଶୁଣି, ପବିତ୍ର ମନ କୌଶଳ୍ୟା ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ମିଶ୍ରିତ ଅଶ୍ରୁ ଝାରିଲେ। ସେଠାରେ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରୁଥିବା ଏହି ମାତୃମଣ୍ଡଳରେ ସମ୍ମାନିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମା, ଦୁଃଖିତ ହେଉନି; ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ମୋର ଅରଣ୍ୟବାସ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଦ୍ରା ଭଳି ଆସିଯିବ ଓ ମୁଁ ମୋ ସ୍ନେହୀମାନେ ସହିତ ପୁଣି ଏଠିକୁ ଫେରିଆସିବି।" ଏହିପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ରାମ ତାଙ୍କ ମା'ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଶତାଧିକ ମାତୃମଣ୍ଡଳକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କ ମାନେଠାରେ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଏକାଉଁଥିବା କୌଣସି ଅନୁଚିତ କଥା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଅଜାଣି ଘଟିଯାଇଥିଲେ, ମୋତେ ମାଫ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କରେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବଙ୍କ ମାନେ କ୍ରଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି କ୍ରନ୍ଦନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଶୋକର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହ ତାହା ପୂର୍ବବତ୍ ହେଇଗଲା, ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଞ୍ଜ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶୋକ ଓ ବିପଦରେ ଡୁବିଗଲା। ଏହିପରି ମହାଶୋକ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ସୀତା ସହିତ ଦୁଃଖରେ ତଳମୁଳ ହୋଇ ମା'ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କ ପଛେ ପଛେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପୁଣି ନିଜ ମା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପାଉଁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ମା ସୁମିତ୍ରା କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାଉଛ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭଲପାଓ; ଭାଇ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯିବାବେଳେ କେବେ ଅଲସ୍ୟ କରିବନି।" "ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଯେଉଁଠି ଆସୁ, ଏହିପରି ଚରିତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ; ପ୍ରାଚୀନ ଏହି ରାଜବଂଶର ଧର୍ମ ଏହା—ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆତ୍ମବଳିଦାନ।" ଏହିପରି କହି, ସୁମିତ୍ରା ଯିଏ ରାଘବଙ୍କୁ ଭଲପାଅନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଯା, ଯା। ରାମଙ୍କୁ ବାପା ଭାବିବୁ, ମୋତେ ମା ଭାବିବୁ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭଉଣୀ ଭାବିବୁ; ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଅରଣ୍ୟ ଭାବି ଯା, ପୁଅ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯା।" ଏବେ ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାନୁଭାବ, ରଥରେ ବସନ୍ତୁ; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଆପଣ ଯେଉଁଠି କହିବେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବି।" "ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ହେବ; ରାଣୀ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର।" ସୀତା, ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଭାମୟ ହୋଇ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଅଲଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ରଥରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟବାସର ବର୍ଷ ଗଣି ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଯିବା ପାଇଁ, ସୀତାଙ୍କ ସ୍ୱଶୁର ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ। ଏହିପରି, ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ଢାଲ ଦିଆଗଲା ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଥରେ ରଖାଗଲା। ପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସୀତା ଓ ଦୁଇ ଭାଇଁକୁ ରଥରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ବାତାସ ତୁଳ୍ୟ ଦ୍ରୁତ କରି ରଥ ଚଲାଇଲେ। ଏପରି ରାଘବ ଦୀର୍ଘ ଅବଧି ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ସମଗ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟା ଓ ତାହାର ଲୋକମାନେ ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।