ସୀତା ଭଳିଭଳି ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ସେ ଘରକୁ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଉଦୟାଚଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ଆଭାମୟ ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୌଶଲ୍ୟା, ଦୁଇହାତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସୀତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି କହିଲେ— “ଏହି ସଂସାରରେ ମହିଳାମାନେ, ସ୍ନେହପାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପତି ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ ସାଥ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ଅନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି। ମହିଳାମାନେ ଏପରି, ଏକଥର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବା ପରେ, ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଜଣକୁ ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ସତତା ରହିନଥିବା, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର ଓ କ୍ରୁର ହୃଦୟର; ସେମାନଙ୍କ ମନେ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ରହିଥାଏ। ପରିବାର, କର୍ମ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ମମତା—କିଛିଦିନି ମହିଳାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେନି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ। ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ, ଯିଏ ଅତିତରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ଧନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଯେହେଉଁଥିବେ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ।" କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଓ ଉପଦେଶମୂଳକ କଥା ବୁଝି, ସୀତା ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ— “ମାତା, ଆପଣ ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ସେଇଁ କରିବି। ପତିପ୍ରତି ପତ୍ନୀଙ୍କ କିପରି ବ୍ୟବହାର ହେଉଁଛି, ମୁଁ ଜାଣେ ଓ ଶୁଣିଛି। ମାତା, ଅଉ ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁନାହିଁ; ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ରମାରୁ ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏମିତି ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବିନି। ତାନ୍ତି ବିନା ବୀଣା ବାଜେନାହିଁ, ଚକ୍ର ବିନା ରଥ ଚାଲେନାହିଁ; ଏମିତି ଶତପୁତ୍ରା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପତି ବିନା ନାରୀ ସୁଖ ପାଉନାହିଁ। ବାପା, ଭାଇ, ପୁଅ—ସେମାନେ ମାପି ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅପାର ଦାନ କରେ, ସେ ପତିଙ୍କୁ କିଏ ଗୌରବ କରିବେନାହିଁ? ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଏବଂ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, କେମିତି ମୁଁ ମୋର ପତିଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱେଷ୍ଟା କରିପାରିବି? ପତି ହିଁ ନାରୀ ପାଇଁ ଦେବତା।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଶୁଣି, ଶୁଦ୍ଧ ମନର କୌଶଲ୍ୟା ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାସାଥିରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ସମ୍ମାନିତ ମାନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାତ ଯୋଡିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମା, ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ମୋ ଅରଣ୍ୟବାସ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣ ପାଇଁ ଶୁଅ ଭଳି ବିତିଯିବ, ଏବଂ ମୁଁ ପୁନି ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିବି।" ମାତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହି, ରାମ ସେଠାରେ ଥିବା ଅନେକ ମାନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଦୁଃଖିତ ମାନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ— “ଏକାଠି ରହିବା ସମୟରେ ଅଜାଣି ଯଦି କିଛି କଠୋରତା ହୋଇଥାଏ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।” ତାଙ୍କ ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ କ୍ରଉଞ୍ଚପକ୍ଷୀ ଭଳି କ୍ରନ୍ଦନ କରିବାର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ଘର, ତାଳ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ଭଳି ଶୋକ ଓ ବିପଦରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା। ଏବେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହାତ ଯୋଡି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ଦୁଃଖରେ ମୁଗ୍ଧ ସୀତା ସହିତ ମାତାଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭି ଭାଇଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ କଲେ; ପୁନି ନିଜ ମାତା ସୁମିତ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ମାତା ସୁମିତ୍ରା କନ୍ଦିକି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିରେ ଚୁମି, ଶୁଭକାମନା ଦେଇ କହିଲେ— “ତୁମେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାଉଛ, ଜଣେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଭଳି ଭଗିନ୍ଧାନ୍ତୁ; ଭାଇ ରାମଙ୍କ ସହ ଯାଉଥିବା ବେଳେ କେବେ ଅସାବଧାନ ହେଉନାହିଁ। ବିପଦ କିମ୍ବା ସୁଖ, ଯାହା ହେଉ, ଏହିପରି ଆଚରଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଏହି ଉତ୍ତମ କୁଳର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆତ୍ମନିବେଦନ—ଏହି ଆଚରଣ ଏହି କୁଳର ଉପଯୁକ୍ତ ଧର୍ମ।" ଏହିପରି କହି, ସୁମିତ୍ରା, ଯିଏ ରାଘବଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି କହିଲେ— “ଯା, ଯା। ରାମଙ୍କୁ ବାପା ଭାବିବୁ, ମୋତେ ମା, ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭଉଣୀ ଭାବିବୁ, ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଅରଣ୍ୟ ଭାବିବୁ। ଯା, ପୁଅ, ଯେପରି ଚାହିଁବୁ।" ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଯୋଡି, ନମ୍ର ଓ ବିନୟଶୀଳ ଭାବରେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମହାନ ରାଜକୁମାର, ରଥରେ ବସ; ଏହି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବି। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କର; ରାନୀ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।" ସୀତା, ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଶୃଙ୍ଗାର କରି ରଥରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସୀତାଙ୍କ ପିତାଶ୍ୱଶୁର ଅରଣ୍ୟବାସର ବର୍ଷ ଗଣି, ଓ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ। ସେପରି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅଭୟ ଦେଲେ; ଏହି ସବୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଢାଳ ସହ ରଥରେ ରଖାଗଲା। ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ବସିଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନିଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।