ସୁନ୍ଦର ସୁନା ରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ରଥଟିକୁ ରଥଚାଳକ ତିଆରି କରି, ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାମଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକିଲେ। ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଜଣା ଏହି ରାଜା ସଦା ପବିତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଯେତେ ଦରକାର, ଏହି ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମହା ଆଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣି ଗଣି ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ଧନ-ଭଣ୍ଡାରକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଏକାଥରେ ଆଣି ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବୈଦେହୀ ସୀତା ସେଇ ସମସ୍ତ ଚମତ୍କାରି ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ ଶୁଭ୍ର କରି, ବନବାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଭଳି ଶୋଭା ଧାରଣ କରିଥିବା ବୈଦେହୀ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଏମିତି ଅଲୋକିତ କଲେ, ଯେପରି ବିହାନ ସମୟରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ଏହି ସମୟରେ, କୌଶଲ୍ୟା ଦୁଇ ହାତରେ ସୀତାଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଧରି, କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୈଥିଲୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାରରେ ନାରୀମାନେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସମ୍ମାନିତ, ତଥାପି ପତି ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ସେମାନେ ସାଥ ଦେଇ ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅବିଶ୍ୱାସୀ। ନାରୀମାନେ ଏପରି; ଏକଥର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଲେ, ଯେଉଁମାତ୍ର କିଛି ଦୁଃଖ ଆସେ, ସେମାନେ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର ଓ କ୍ରୂର; ସେମାନେ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭାବନା କ୍ଷଣିକ। ପରିବାର, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ମମତା—କିଛି ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା। ତୁମେ ତୁମର ଛୁଆଁ, ଯିଏ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଧନୀ କି ଦରିଦ୍ର, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା।" କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ବୁଝି, ସୀତା ମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, “ମହିଳାମଣି, ଆପଣ ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି; ମୁଁ ଜାଣେ ଯେ, ପତି ପ୍ରତି ନାରୀଙ୍କ କିପରି ଆଚରଣ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି ମଧ୍ୟ। ଆପଣ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମୋତେ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ଅପସ୍ଥାନ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ଅଲଗା ହେଇପାରେ ନାହିଁ। ତାନ ବିନା ବୀଣା ବଜେନାହିଁ, ଚକ୍ର ବିନା ରଥ ଚାଲେନାହିଁ; ଏକ ନାରୀ ଯଦି ଶତପୁତ୍ରା ହୁଏ ମଧ୍ୟ, ପତି ବିନା ସେ ସୁଖ ନାହିଁ। ବାପା ମାପିକାରେ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଭାଇ ମାପିକାରେ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ମାପିକାରେ ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଅପାର ଦାନ କରୁଥିବା ପତିଙ୍କୁ କିଏ ଆଦର କରିବେ ନାହିଁ? ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ଧାରଣ କରି, ମୁଁ କିପରି ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବି? କାରଣ ଏକ ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ଦେବତା।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ପବିତ୍ର ମନ କୌଶଲ୍ୟା ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ମିଶ୍ର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମାନ୍ୟମାନ୍ୟ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ବନରେ ରହିବା ସମୟ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣ ପାଇଁ ନିଦ୍ରା ପରି କଟିଯିବ, ଏବଂ ମୁଁ ପୁଣି ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆସି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।” ଏପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରି, ରାମ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ଶତଶଃ ମାମାନେକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତିଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତାଙ୍କ ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ବିଳୀନ, ତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, “ଏକଠି ରହିବା ସମୟରେ ଅଜାଣି ଯଦି କିଛି କଠୋର କଥା ହୋଇଥାଏ, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।” ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ କ୍ରଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ପରି କଣ୍ଠସ୍ୱର କରି ଅନୁରାଗ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ବିଳୀନ ହେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଘର ବର୍ଷା ମେଘ, ଢୋଲ ଓ ଝାଞ୍ଜର ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଅବସ୍ଥା ପରି ଏବେ ଅନିଷ୍ଠା ଓ ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ଳବିତ ହେଲା। ଏବେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ତିନିଜଣେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ ହୃଦୟରେ, ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲି, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପୁଣି ତାଙ୍କ ନିଜ ମା, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ସୁମିତ୍ରା, କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ପାଇଁ ବନବାସକୁ ପଠାଯାଉଛ; ଭାଇ ରାମଙ୍କ ସହ ଯିବା ସମୟରେ କେବେ ଅସାବଧାନ ହେଉନାହାଁ। ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଯାହା ହେଉ, ଏହି ତୁମର ପଥ; ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଧର୍ମିକଙ୍କ ଧର୍ମ। ଏହି ଆଚରଣ ଏହି ଉତ୍ତମ କୁଳର ଉଚିତ ଓ ଚିରଂଜୀବୀ ପରମ୍ପରା—ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦିକ୍ଷା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ଦେବା।" ଏହିପରି କହି, ସୁମିତ୍ରା, ଯିଏ ରାଘବଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି କହିଲେ, “ଯା, ଯା। ରାମଙ୍କୁ ବାପା ପରି, ମୋତେ ମା ପରି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭଉଣୀ ପରି ଭାବିବୁ। ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ବନ ପରି ଭାବି, ମନ ମୁଁ ଯେପରି ଚାହେଁ, ଏଭଳି ଯା, ମୋ ପୁଅ।” ଏହି ସମୟରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି, ବିନୟ ଓ ନମ୍ରତାରେ ନିପୁଣ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାନୁଭାବ ରାଜକୁମାର, ରଥରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତୁ; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଆଦେଶ କରିବେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯିବି।