ଦଶରଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପୂର୍ବରୁ, ସମନ୍ତ୍ର ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ସୁସଜ୍ଜିତ ରଥକୁ ହାର୍ନେସ୍ କରି ନେଇ ଆସିଲେ । ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା—ଏହି ମହାନ ନାୟକ ରାମଙ୍କୁ ନଗରରୁ ଦୂରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ । ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଧର୍ମର ଫଳ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ ମହାନ ବୀରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଜନନୀ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାଏ । ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ରଥକୁ ଯୋଡ଼ି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସୁନ୍ଦର ସୁସଜ୍ଜିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣି ଖଚିତ ରଥ ସଜାଇ, ସମନ୍ତ୍ର ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଡାକି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଧୀରତା ସହିତ କହିଲେ: "ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଆଣିଦିଅ, ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସର ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରୟାପ୍ତ ଭାବେ ଗଣନା କର ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସେ ବିତ୍ତଶାଳାକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକାଥରେ ଆଣି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ସୀତା ଅପରୂପ ଶୋଭା ଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ସେ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭାସ୍ୱରୂପୀ ହୋଇ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଉଷାକାଳରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ । ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କୌଶଳ୍ୟା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଘ୍ରାଣ କରି କହିଲେ: "ଏହି ଜଗତରେ, ନାରୀମାନେ ଯେପରି ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି । ନାରୀମାନେ ଏପରି, ସମ୍ପଦ ଭୋଗ କଲେ ପରେ, ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ନିଜମାନେ ଅପନାମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ସତ୍ୟବାନ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର ହୃଦୟ ଓ କ୍ରୁର; ସେମାନଙ୍କ ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲିନ ଓ ସ୍ନେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥାୟୀ । ନାରୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କୌଣସି ପରିବାର, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ନେହ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର । କିନ୍ତୁ ଯେ ସତୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତିଏ ପରମ ଦେବତା । ତୁମ ପତି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଧନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଯେଉଁଠି ନଥିବେ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ।" ମାତୃଶ୍ରୀଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୀତା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ମହାନୀୟେ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ସେ ସବୁ କରିବି; ପତି ପ୍ରତି ନାରୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଏବଂ ଶୁଣିଛି । ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମୋତେ ବିମୁଖ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏନାହିଁ । ବୀଣା ତାର ବିନା ବାଜେ ନାହିଁ, ଚକ୍ର ବିନା ରଥ ଚଲେ ନାହିଁ, ଏଭଳି ଶତପୁତ୍ରା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ପତି ବିନା ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ । ପିତା, ଭାଇ, ପୁତ୍ର ସମସ୍ତେ ମାପକରେ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପତି ଅପରିମିତ ଦାତା; ତେଣୁ ସେଠି ସମ୍ମାନ କିଏ ଦେଇନଥିବେ? ଏଭଳି, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଓ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି ହୋଇ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିପାରିବି? ଯେପରି ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ଦେବତା ସମାନ ।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ହୃଦୟ ଛୁଇଁଗଲା, ଏବଂ ଶୋକ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଶ୍ର ଅଶ୍ରୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଝରିଲା । ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ହାତ ଜୋଡି ମାତୃଶ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ: "ମା, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ । ମୋର ଅରଣ୍ୟବାସ ଅତି ଶୀଘ୍ର ସମାପ୍ତ ହେବ । ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୟନର ନିମିଷ ପରି କଟିଯିବ, ଏବଂ ମୁଁ ପୁଣି ମିତ୍ରମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିବି ।" ଏପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଥା କହି, ରାମ ତାଙ୍କର ଅନେକ ମାତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତିଲେ । ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ, ହାତ ଜୋଡି ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ସାଙ୍ଗତିକ ଜୀବନରେ ଅଜାଣି ଯଦି କିଛି ଅଶୁଭ କଥା ହୋଇଥାଏ, ମୋତେ ଦୟାକରି ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ।" ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ସେଠାରେ ଶାର୍ଦୂଳ ରବି ପରି ଶୋକାକୁଳ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ । ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହ ଭିତରେ ମୃଦଙ୍ଗ, ତାଳ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୋକ ଓ ବିପତ୍ତିର ଅନୁସ୍ୱନି ହେଲା, ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦମୟ ହେଇପଡ଼ିଲେ । ଏଉଁପରି ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଦୁଃଖଭାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଦୁଃଖାନ୍ତି ହୃଦୟ ସହିତ ସୀତାଙ୍କ ସହ ମାତୃଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚଲି, ପ୍ରଥମେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପୁନି ନିଜ ମା ସୁମିତ୍ରଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ । ମାତା ସୁମିତ୍ର, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମି, ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହିଲେ: "ତୁମେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସକୁ ପଠାଯାଉଛ, ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ବେଳେ କଦାପି ଅଲସ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ । ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଯେଉଁଠି ନଥିବ, ଏହି ତୁମର ଦୈବତା, ଏହି ଉତ୍ତମ କୁଳର ଧର୍ମ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା । ଏହି ଆଚରଣ ଏହି ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ—ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆତ୍ମନିବେଦନ ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସୁମିତ୍ରା, ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ପୁନିପୁନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯାଅ, ଯାଅ ।