ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ହଠାତ୍ ସ୍ଵଚେତନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରୁଥିଲା। ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ରଥକୁ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଆଣ; ଏହି ମହାନ ନାୟକଙ୍କୁ ନଗରରୁ ଦୂରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯାଅ।” ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭାସି କହିଲେ, “ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲିବାର ଫଳ ବୋଧହୁଏ ଏହି ଭଳି—ନିଜ ପିତା ଓ ମାତା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନାୟକଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପଠାଯାଏ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ସୁନ୍ଦର ରଥକୁ ସଜାଇ ଆଣିଲେ। ସେ ରଥକୁ ସୁନ୍ଦର ଶୋଭା ଦେଇ, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ତୀବ୍ର ଆବେଗରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଦେଖାଶୁଣାକୁ ନିଯୁକ୍ତ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ଭଲ ପୋଶାକ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଯେତେ ଦରକାର, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଗଣନା କରି ଆଣ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନାଗାରକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକାଥରେ ଆଣି ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏମିତି ଶୋଭାମୟ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ମହାନ ବୈଦେହୀ ସୀତା ଅରଣ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଦେଖି ଘର ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁପରି ଉଷାକାଳରେ ଆକାଶ ଉଦୟାଚଳ ରବିକିରଣରେ ଅଲୋକିତ ହୁଏ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୌଶଲ୍ୟା ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିବା ଭାବରେ କହିଲେ, “ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ ଯେପରି ଆଦର ପାଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହା ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ—ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ଜଣଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ, କଠିନ ଓ କ୍ରୂର; ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲିନ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ କ୍ଷଣିକ। ପରିବାର, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ମମତା—କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ନାରୀ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଦୃଢ଼, ସେମାନେ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା। ତୁମେ ତୁମର ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପୁଅଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଧନୀ କି ଦରିଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ସେ ତୁମର ଦେବତା।" ସୀତା, ଏହି ଧର୍ମମୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ବୁଝିବା ପରେ, ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ମହିଳା, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେସବୁ ମୁଁ ପାଳନ କରିବି। ପତିପ୍ରତି ନାରୀଙ୍କ ଆଚରଣ କିପରି ହେଉଅ ଉଚିତ, ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଏବଂ ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି ମଧ୍ୟ। ମହିଳା, ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମୋତେ ପ୍ରେରିତ କରିବେନି; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଅସମ୍ଭବ, ସେପରି ମୁଁ ଧର୍ମପଥରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବିନି। ତାନ ବିନା ବୀଣା ବଜେନାହିଁ, ଚକ୍ର ବିନା ରଥ ଚାଲେନାହିଁ; ଏହିପରି, ଶତପୁତ୍ରା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନାରୀ ପତି ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ। ବାପା, ଭାଇ, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ମାପି ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପତି ଅପାର ଦାତା—ତେଣୁ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ମାନିବେ ନାହିଁ? ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବି? ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ।” ସୀତାଙ୍କ ଏହି ମୃଦୁ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ହୃଦୟ ସ୍ପର୍ଶିତ ହେଲା। ସେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ମିଶ୍ର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ଦୁଃଖିତ ହେବେନି; ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ମୋର ଅରଣ୍ୟବାସ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି କଟିଯିବ, ଏବଂ ମୁଁ ପୁଣି ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିବି।” ଏହିପରି ମନୋଭାବ ବ୍ୟକ୍ତ କରି ରାମ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଅନେକ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଏକଠା ରହିବା ସମୟରେ ଅଜାଣିରେ କିଛି କଠୋର କଥା ହୋଇଥିଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଦଶରଥପତ୍ନୀମାନେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ; ଘର ମଧ୍ୟରେ କ୍ରଉଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ରବ ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହ ପୂର୍ବବତ୍ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲେଶରେ ଭରିଗଲା, ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଭଳି ଶୋକରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲା। ଏବେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଃଖରେ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଥିଅ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପୁନି ନିଜ ମାତା ସୁମିତ୍ରଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ସୁମିତ୍ରା, କାନ୍ଦୁଥିବା ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ ଓ କହିଲେ, “ପୁଅ, ତୁମେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାଉଛ; ଭାଇ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯିବାବେଳେ କେବେ ଅସାବଧାନ ହେଉନାହାଁ। ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ—ଯେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ହେଉ, ବଡ଼ଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଧର୍ମ ଏବଂ ଏହି ଉତ୍ତମ କୁଳର ଚିରଂପରମ୍ପରା; ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ରଣରେ ଆତ୍ମ-ବଳିଦାନ ଏହି ଗୃହର ଗୌରବ।” ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକର ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ପରିବାରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଅରଣ୍ୟ ପଥକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।