ଦଶରଥ ରାଜା, ନିଜ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁ ଜଣା ଚକ୍ଷୁରେ ରାମଙ୍କୁ ଏକଥି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଚୁପ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସମୟ କିଛି ପରେ ହେଲା, ସେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ପାଇଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିଲା। ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ରଥକୁ ତୁମେ ଯୋଡି ନେଉ, ଏଠାକୁ ଆଣ, ଏହି ଉତ୍ତମ ନାୟକ ରାମଙ୍କୁ ସହରରୁ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଉ।” ଦଶରଥ ଭାବିଲେ, “ଧର୍ମର ଫଳ ଏହିପରି ହୋଇଥାଏ—ଏକ ଉତ୍ତମ ନାୟକ, ନିଜ ପିତା ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେଉଛି।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ କରି ଭଲ ଭାବରେ ସଜାଇ ନେଲେ ଏବଂ ରଥକୁ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି। ତାପରେ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଏକ ଧନ-ବ୍ୟବସ୍ଥାପକକୁ ଡାକି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଉପଯୁକ୍ତତା ବୁଝି, ନିର୍ମଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଲେ, “ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୋଷାକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣ ଦେଉ; ଏହି ଦୀର୍ଘ ଅବଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟାପ୍ତ ହେବା ଦେଖି ଦେଉ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସେ ଧନ-ଭଣ୍ଡାରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଓ ପୋଷାକ ତୁରନ୍ତ ଆଣି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସୀତା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣ ଓ ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଶୋଭିତ ସୀତା ଗୃହକୁ ରୂପମୟ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଉଦୟ ରବି ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ। ତାଙ୍କର ଶାଶୁ ଦୁଇ ହାତରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ସୀତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଘ୍ରାଣ କରି, କହିଲେ, “ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପତି ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ ସାଥ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର। ନାରୀମାନେ ଏହିପରି—ସୁଖ ଦେଖିଲା ପରେ, ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନକୁ ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର, ଅସତ୍ୟ, କଠୋର, କ୍ରୂର; ତାଙ୍କର ମନ ବିକୃତିରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଏବଂ ସ୍ନେହ କ୍ଷଣିକ। ନା ଗୋତ୍ର, ନ କାର୍ଯ୍ୟ, ନ ଶିକ୍ଷା, ନ ଦାନ, ନ ସ୍ନେହ—କିଛି ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଧରି ରଖିପାରେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ସଦା ଅସ୍ଥିର। ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଶିକ୍ଷାରେ ଦୃଢ, ପତି ଏକାମ୍ର ସଂସ୍କାର। ପତି ଚାଲିଗଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଧନୀ କି ଦରିଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତି ତୁମର ଦେବତା।” ସୀତା ଏହି ଧର୍ମମୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର କଥା ଶୁଣି, ଶାଶୁଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମହଳ୍ୟା, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସବୁ କରିବି; ମୁଁ ଜାଣେ କିପରି ଏକ ଅଭିମତ୍ୟ ପତିଙ୍କୁ ମହିଳା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ଶିକ୍ଷା ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଆପଣ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମୋତେ ବୋଧାଇବା ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବି ନାହିଁ—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବି ନାହିଁ। ବୀଣା ତାର ନାହିଁ ହେଲେ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ, ରଥ ଚକ୍ର ନାହିଁ ହେଲେ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ; ଏକ ମହିଳା ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପତି ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ। ପିତା ମାପରେ ଦେଇଥାଏ, ଭାଇ ମାପରେ ଦେଇଥାଏ, ପୁତ୍ର ମାପରେ ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପତି ଅମେଘ ଦାନୀ, ତାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କିପରି କରିବି? ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଦୃଢ ହୋଇ, କିପରି ମୁଁ ପତିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବି? ପତି ମହିଳା ପାଇଁ ଦେବତା।” ସୀତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୌଶଳୀ ପବିତ୍ର ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଝରିଲା। ତାପରେ, ରାମ, ହାତ ଜୋଡି, ମାଁ କୌଶଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ; ଆପଣ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ଅବଧି ଶିଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁନ୍ୟାନ୍ତର ନିଦ୍ରା ସମ, ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।” ଏଭଳି କଥା କହି, ରାମ ତାଙ୍କର ମାଁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଗୃହରେ ଥିବା ଅନେକ ମାତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଏକାଠି ରହିବାରେ ଅଜାଣା ଭାବେ କି ଅପମାନ ହୋଇଥିଲେ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହରେ ମହିଳାମାନେ କଠୋର ଦୁଃଖରେ ଅନେକ ଶବ୍ଦ କରିଲେ, ଯେପରି କଉ ଦଳ ଚିତ୍କାର କରେ, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କ ମହିଳାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହ ପୁର୍ବରୁ ଯେପରି ଶବ୍ଦ ହୁଏ—ଡ଼ମ୍ବ, ଝଂଝ, ବାଦ୍ୟ, ମେଘ ଗୁଞ୍ଜନ—ସେହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲା, ଅସମ୍ଭଳିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ଚଳିତି ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏପରି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହାତ ଜୋଡି, ଦଶରଥଙ୍କୁ ଉପରି ଶୋକ କରି, ବିଦାୟ ଦେବା ନିମିତ୍ତେ ବୃତ୍ତି କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୀତା ସହ, ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ମା କୌଶଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ, କୌଶଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ଏବଂ ନିଜ ମା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ସୁମିତ୍ରା, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନା କରି, ମୁଣ୍ଡକୁ ଚୁମିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ପାଇଁ ପ୍ରେଷିତ ହେଉଛ; ଭାଇ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯାଉଛ; ମୋ ପୁତ୍ର, ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସୁଖ କି ଦୁଃଖ, ଏହି ତୁମର ଧର୍ମ; ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବା।