ଏହି ସମୟରେ, ମହାବାହୁ ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଦୁଃଖ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ହେଲା। ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ରାଜା ମନେ କଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ, ଏହା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କାର୍ମା ଫଳ। ଶାୟଦ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ବଛାକୁ ତାଙ୍କର ମାଁଠାରୁ ଅଲଗା କରିଥିଲି, ବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି, ସେଇଠାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି।" ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏତେ ଗଭୀର ଥିଲା ଯେ, ସମୟ ଆସିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଦେହ ଛାଡ଼ୁନଥିଲା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଆସିନଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ରାମ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, ସମ୍ମାନିତ ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ୱୀ ଭୂଷା ପିନ୍ଧି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କେବଳ କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି କୈକେୟୀ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଚତୁରତା ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି କହି, ଦଶରଥଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କୁ କେବଳ 'ରାମ' ବୋଲି ଏକଥର କହିପାରିଲେ, ଅଧିକ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଦଶରଥ ଆତ୍ମସ୍ଥିତିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅଂଶୁଭରିତ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ରଥ ତିଆରି କର, ଏହି ମହାନ ନରପୁଙ୍ଗବ ରାମଙ୍କୁ ନଗର ଛାଡ଼ି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇଯା। ଏହି ଭଲ କାମର ଫଳ ଏପରି ହୋଇଥାଏ—ଏକ ମହାନ ନାୟକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ପିତା ଓ ମାତା ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାଏ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ସଜାଇ ଆଣିଲେ। ସୁନ୍ଦର ରଥ ତିଆରି ହେବା ପରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦଶରଥ ତୁରନ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଖିବା ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଡାକି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଉପଯୁକ୍ତତା ବୁଝି, ସ୍ୱଚ୍ଛ ନିଶ୍ଚୟ ସହ କହିଲେ, "ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ବର୍ଷ ଗଣି ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଆଣ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି ସେ ଲୋକ ରତ୍ନାଳୟରୁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତୁରନ୍ତ ଆଣି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେଇ ମହିଳା, ମହାନ ବୈଦେହୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ଅରଣ୍ୟ ପଥକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସୀତା ସଜି ଯେପରି ଘରକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ, ତାହା ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଉଜାଗର ହେବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସୀତାଙ୍କର ଶ୍୵ଶୁରୀ କୌଶଳ୍ୟା, ଦୁଇହାତେ ଆଲିଂଗନ କରି, ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ସୀତାଙ୍କ ମାଥା ଘ୍ରାଣ କରି କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାରରେ ମହିଳାମାନେ ଯେତେ ଆଦର ପାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ସେମାନେ ସାଥ ଦେଉନ୍ଥିନି; ସେମାନେ ଅବିଶ୍ୱାସୀ। ମହିଳାମାନେ ସ୍ବଳ୍ପ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି। ସେମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର ଓ କ୍ରୂର; ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲଗିଥାଏ, ସ୍ନେହ କ୍ଷଣିକ। ଘର, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ନେହ—କିଛିମଧ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବନ୍ଧି ରଖିପାରେନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର। କିନ୍ତୁ ଯେ ସତୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ପତିକୁ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ତୁମ ପତି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନିଅ; ସେ ଧନୀ ହେଉନ୍ଥିବା କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ତୁମ ଦେବତା।" କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରିଥିବା ଏହି ଉପଦେଶ ବୁଝି ସୀତା ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, "ମହିଳାମଣି, ଆପଣ ଯାହା କହିବେ ମୁଁ ସେଠି ସମସ୍ତ କରିବି; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଜାଣିଛି, ଏବଂ ଏହି ଆଚରଣ କିପରି ହେବା ଉଚିତ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। ଆପଣ ଅନୁଚିତ ପ୍ରଭାବ ଦେଇ ମୋତେ ବିମୁଖ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁନାହିଁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉନଥିବା, ସେପରି ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇପାରିବିନି। ବିଣା ତାର ତନ୍ତୁ ବିନା ବାଜେନାହିଁ, ଚକା ବିନା ରଥ ଚଳେନାହିଁ, ସେପରି ଶତପୁତ୍ରା ମହିଳାମଧ୍ୟ ପତି ବିନା ଖୁସି ହୋଇପାରେନାହିଁ। ବାପା, ଭାଇ, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ମାପକରେ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅପାର ଦାନୀ ପତିଙ୍କୁ କିଏ ଆଦର କରିବେ ନାହିଁ? ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଓ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରେରିତ; ଏଥିରେ ମୁଁ କେବେ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବିନି, କାରଣ ପତି ମହିଳା ପାଇଁ ଦେବତା।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଶୁଣି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ କୌଶଳ୍ୟା ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦୁଇଟି ଭାବରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କଲେ। ସମ୍ମାନିତ ମାତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ରାମ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, "ମା, ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାଁ; ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ମୋର ଅରଣ୍ୟବାସ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣ ପାଇଁ ନିଦ୍ରା ପରି କଟିଯିବ, ଏବଂ ମୁଁ ପୁନି ଏଠାରେ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆସିବି।" ଏପରି କହି ରାମ ତାଙ୍କର ଅନେକ ମାତାମାନେ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ହାତ ଜୋଡ଼ି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଭିତ୍ତିକ କଥା କହିଲେ, "ଏକାଠି ରହିବା ସମୟରେ ଅଜ୍ଞାନରେ କିଛି ଦୁଃଖ ହୋଇଥିଲେ, ମୋତେ ମାଫ କରନ୍ତୁ।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ କ୍ରଞ୍ଚପକ୍ଷୀ ରୋଦନ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହ ଏକ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୋଭର ଆଧିନରେ ତାଳ, ଝାଞ୍ଜ, ମେଘ ଧ୍ୱନି ପରି ରୋଦନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଏହାପରେ, ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।