ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ମାତୃ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମା, ଆପଣ ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମା, ଇନ୍ଦ୍ରର ପତ୍ନୀ ଯେପରି, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଆପଣ ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳିବେ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବି, ଦୁଃଖରେ ଅବସାନ୍ତ, ଆପଣ ଦୟାକରି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମଲୋକକୁ ଯିବେନାହିଁ।” ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀ ପରି ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହେଇ ପଡିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତସ୍ଥ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେନାହିଁ, କିଛି କହିଲେନାହିଁ—ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦଶରଥ, ବିପ୍ଳବ ଭାରରେ, ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମା ହେଇ ଅଚେତନ ହେଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ—“ମୁଁ ଅଗ୍ରଜନ୍ମରେ ଅନେକ ଛେନା ଛେନିମାନେ ପାଖରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଥିଲି କି? କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି? ଏହି ଦୁଃଖ ତାହାର ପରିଣାମ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଜୀବନ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ; କୈକେୟୀଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟିନୀ କାରଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି—ଅଗ୍ନିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ବୀ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟିନୀ ଚାଳକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତସ୍ଥ। ସେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ଏହି ଚତୁର୍ୟ କରିଛନ୍ତି।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଦଶରଥଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲା; କେବଳ ‘ରାମ’ ର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଧିକ କିଛି କହିପାରିଲେନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରି, ଦଶରଥ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥକୁ ତିଆରି କରି ଆଣ, ଏହି ଉତ୍ତମ ନାୟକକୁ ସହର ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯାଅ। ଏହି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଭଲ କର୍ମର ଫଳ—ପିତା ଓ ମାତା ନିଜ ପୁଅକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାନ୍ତି।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଚଳି, ସୁନ୍ଦର ରଥ ସଜାଇ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ଆଣିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥ ଯୋଗାଇ ସମ୍ମାନରେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଦଶରଥ ତଦନ୍ତରେ ଧନ-ବ୍ୟବସ୍ଥାପକଙ୍କୁ ତାତ୍କାଳିକ ଡାକି କହିଲେ—“ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ଓ ମହା ଗହଣା ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ଏହି ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଗଣନା କର।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସେ ଧନାଗାରକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଆଣି, ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଉତ୍ତମ ଗହଣା ପୋଶାକରେ ଶୁଭ୍ରିତ ସୀତା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲା। ଏହି ସୁନ୍ଦର ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସୀତା ଘରକୁ ପ୍ରଭାମୟ କଲେ, ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ତାଙ୍କ ଶିର ଘ୍ରାଣ କରି, କୌଶଳ୍ୟା କାନ୍ଦି କହିଲେ—“ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳିନାହିଁ, ବିଶ୍ୱାସ ରଖିନାହିଁ। ନାରୀମାନେ ଏପରି—ସୁଖ ଭୋଗ କରିବା ପରେ, କିଛି ଅସୁବିଧା ଆସିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର, ନିର୍ଦୟ; ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲଗା, ସ୍ନେହ କ୍ଷଣିକ। ପରିବାର, କର୍ମ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ, ସ୍ନେହ—କିଛି ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ନାରୀ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ପତି ଏକମାତ୍ର ପୂଜ୍ୟ। ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଧନୀ କି ଦରିଦ୍ର, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପତି ଇଶ୍ୱର।” କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୀତା ମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ—“ମା, ଆପଣ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ମୁଁ ଜାଣିଛି ଜନାନୀ ପତିଙ୍କୁ କିପରି ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହି ଶିକ୍ଷା ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ମା, ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁସାସନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ଅପସ୍ଥାନ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ଅପସ୍ଥାନ କରିପାରେନାହିଁ। ତାନ୍ତି ବିନା ବୀଣା ବାଜେନାହିଁ, ଚକ୍ର ବିନା ରଥ ଚାଲେନାହିଁ; ଏକ ନାରୀ ସଂଖ୍ୟା ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପତି ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ। ପିତା ମାପି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଭାଇ ମାପି, ପୁଅ ମାପି; କିନ୍ତୁ ପତି ଅପରିମିତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କି ମାନ୍ୟ ନକରିବେ? ଏପରି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ ହୋଇ, କିପରି ମୁଁ ପତିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବି? ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ଦେବତା।” ସୀତାଙ୍କ ଏହି ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଶୁଣି, କୌଶଳ୍ୟା ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ଶ୍ରୁ ତୁରେ ଭିଜିଗଲେ। ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମଶୀଳ ହୋଇ, ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମା, ଦୁଃଖ କରିବେନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲବାସ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେବ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଜଣେ ଘୁମ ଭଳି ହେବ, ମୁଁ ପୁନଃ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିବି।” ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଯୋଗାଇ, ରାମ ମାତାଙ୍କୁ କହି, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମାତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତସ୍ଥ ମାତାମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ—“ଏଯାଁ ସାଧାରଣ କିମ୍ବା ଅସାଧାରଣ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଥିଲେ, ଅଜାନି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲି, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି; ଦୟାକରି ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।