ଦଶରଥ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଣୀ, ତୁମେ ଯେପରି ଆଗ୍ରହ କରିଥିଲ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ତୁମ ଚାହାଣି ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି। ଏବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହି ଆସ୍ଥା ତୁମକୁ ନରକକୁ ନେଇଯିବ।" ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ରାମ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି କୌଶଲ୍ୟା ମୋର ମାଆ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୟସ୍କ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ମାଳିକା। ପ୍ରଭୁ, ସେ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଦାନଶୀଳ ରାଜନ୍ୟ, ଏବେ ମୋ ବିୟୋଗରେ ଅପରିମିତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଏପରି ଅଭିଜ୍ଞାତ ଦୁଃଖର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିବା ମାଆଙ୍କୁ ଆପଣ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ମାଆ ମୋ ପ୍ରତି ଅତି ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେଖାଶୁଣା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି, ସେ ମୋ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଯାଇନ ପାରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ପରି ମୋର ମାଆ ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ସମ୍ଭାଳନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିନ ଯାଆନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ତପୋବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ଦଶରଥ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା। କିଛି ଖଣ୍ଡ ଲାଗି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିର ହୋଇ, ମନେ ମନେ ରାମଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖ କରିଲେ। ନିଜେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ ଅଗତକାଳରେ ଅନେକ ଛୁଆଁକୁ ତାଙ୍କର ମାଆଁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଥିଲି କି, କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି କି? ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଇଁ ତାହିଁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ, ସମୟ ଆସିନଥିଲେ ବି, ମୋ ଜୀବନ ଦେହ ଛାଡ଼ିଯାଉନି; କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ କାହିଁକି ଆସୁନାହିଁ? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ମୋର ପୁଅ ଦେଖିଅଛି, ଯିଏ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ତପୋବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦଢ଼ିଆ ପୋଷାକ ଛାଡ଼ିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏକ କୈକେୟୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏହି ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଉପାୟ ଅବଳମ୍ବନ କରିଛି।" ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ଚେତନାରେ, ରାଜା କେବଳ "ରାମ" ବୋଲି ଏକଥର କହିପାରିଲେ, ତା'ପରେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଆଖିରେ ଲୁହା ଭରି, ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରିଛି, ରଥକୁ ଆଣ; ଏହି ମହାନ ନରକୁ ସହରରୁ ଦୂର ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇଯା। ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ପୁଣ୍ୟର ଫଳ—ନିଜ ପିତା ଓ ମାତୃକା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରକୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପଠାଯାଏ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରି ସୁନ୍ଦର ରଥ ଆଣିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥକୁ ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ଯୋଗାଇ, ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରି ଖବର ଦେଲେ। ରାଜା ତା'ପରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଆଣ, ଏବଂ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଯେତେ ଦରକାର, ତାହା ଗଣି ଦେ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନଭଣ୍ଡାରକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣି, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅନେକ ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ମହିଳାମଣି ବୈଦେହୀ ଅରଣ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅଳଙ୍କାରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏପରି ଶୋଭା ପାଇ, ବୈଦେହୀ ଘରକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଉଦୟାଚଳ ରବି ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶ୍ୱଶୁରୀ କୌଶଲ୍ୟା କନ୍ଦି କନ୍ଦି ମୈଥିଲୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାରରେ ମହିଳାମାନେ, ଯଦିଓ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତଥାପି ପତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ସେମାନେ ସାଥି ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନନ୍ୟା। ମହିଳାମାନେ ଏପରି, ଏକଥର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି। ମହିଳାମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର ଓ କ୍ରୁର; ସେମାନଙ୍କ ମନ କୁ-କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାଏ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଭଲପାଇବା ଅତି କ୍ଷଣିକ। ପରିବାର, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ, କିମ୍ବା ଆସକ୍ତି—କିଛି ମହିଳାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାନ୍ଧିରଖେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ପୂଜ୍ୟ। ପତି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ ବି, ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ସମ୍ପନ୍ନ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା।" ଶ୍ରୀମତୀ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, "ମହାଭାଗ, ଆପଣ ଯାହା ଶିଖାଇବେ, ମୁଁ ସେହିଠିକି କରିବି; ମୁଁ ଜାଣେ କିପରି ଜନାନୀ ପତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିବି ମଧ୍ୟ। ମହିଳାମଣି, ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମତେ ଅନୁନୟ କରିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବି ନାହିଁ। ତାନ୍ତ ବିନା ବୀଣା ବାଜେନାହିଁ, ଚକ୍ର ବିନା ରଥ ଚଲେନାହିଁ; ଶତପୁତ୍ରା ମହିଳା ବି ନିଜ ପତି ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ। ପିତା ମାପି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଭାଇ ମାପି ଦେଇଥାନ୍ତି, ପୁଅ ମାପି ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପତି ଅପରିମିତ ଦାନକାରୀ, ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିବାକୁ କିଏ ଚାହେଁନି? ଏପରି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଅନୁଗତ, ଏହି ତରହେ ମୁଁ କିପରି ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବି? ପତି ମହିଳା ପାଇଁ ଦେବତା।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପବିତ୍ର କୌଶଲ୍ୟା ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ଲୁହା ଏକାସାଥିରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ।