ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟୋଗରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ସ୍ୱରରେ ପଚାରିଲେ, “ଯଦି ରାମ କେବେ ତୁମକୁ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅଉଚିତ୍ୟ କାମ କରିଥାଏ, ତେବେ ଏହି ନିମ୍ନ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବୈଦେହୀ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି? ମୃଗଶାବକୀ ଦୃଷ୍ଟି, ସୁମୂଳ ଚରିତ୍ର ଓ ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବ ଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ କୌଣସି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ତୁମକୁ କେମିତି କରିପାରିବ? ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ତେବେ ଏମିତି ଦୟନୀୟ ଓ ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କରୁଛ?" "ମୁଁ ତୁମ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଥିଲି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବାବଦରେ କହିଥିଲା। ଏବେ ତୁମେ ଏହା ଅତିକ୍ରମ କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହିପରି କାମ କରି, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" ଏପରି ଦୁଃଖଦ ମହୂର୍ତ୍ତରେ, ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ରାମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ମୋ ମା କୌଶଲ୍ୟା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଖ୍ୟାତିଶାଳି, ବୟସ୍କ ଓ ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ରର ମହିଳା; ଓ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଆପଣଙ୍କୁ କେବେ ଦୋଷାରୋପ କରିନାହାନ୍ତି। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ମୋର ବିୟୋଗରେ ସେ ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖସାଗରରେ ବିଲୀନ ହେବେ। ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମୋର ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହୋଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିନାଯାନ୍ତି। ଆପଣ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କରିବେ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖଭୋଗ କରି ରହିବି।" ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଭାବୁକତାରେ ଭରିଥିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ନ୍ୟାସୀବେଶ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଃଖରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା କଥା କହିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସେ ଅଚେତନ ହେଲେ, ମନରେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଓ ବିୟୋଗର ଶୋକ ଅଛି। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ, ଗତଜନ୍ମରେ ମୁଁ ବହୁତ ବଛାକୁ ତାଙ୍କ ମାଆଁଠାରୁ ଅଲଗା କରିଥିଲି କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି, ତାହିଁପାଇଁ ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି। ଏପରି ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଆୟୁ ଶେଷ ହେଉନାହିଁ; କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛି, ତଥାପି ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁନାହିଁ। ମୋ ଛୁଆ ରାମ ଆଗରେ ଦଉଡ଼ିଛି, ଶୋଭାମୟ, ଭିକ୍ଷୁକ ବେଶ ଧାରଣ କରିଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ମୂଳ କୈକେୟୀ ଏକା, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏପରି ଚତୁର ଚଳ କରିଛି।” ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ରାଜା ଚିତ୍ତ ଭାବୁକ ହୋଇ, କେବଳ “ରାମ” ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଧିକ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ସ୍ଥିର ହେଇ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜଳରେ ଭରିଯାଇଥିବାବେଳେ, ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବେଶ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ରଥ ଯୋଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆଣ; ଏହି ମହାନ ନାୟକ ରାମଙ୍କୁ ସହର ଛାଡ଼ି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇଯାଅ। ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଫଳ—ସେମାନେ ନିଜ ପିତା ଓ ମାତା ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ରଥ ଯୋଡ଼ି ନେଇ ଆସିଲେ। ରଥ ଯୋଡ଼ି, ନମ୍ରତା ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଡାକି କହିଲେ, “ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଲଙ୍କାର ଆଣ, ଏବଂ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା କର।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ଖଜାନାରୁ ସମସ୍ତ ଆଣି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଅଲଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମହାନ ବୈଦେହୀ ଅରଣ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଧିକ ଶୋଭାମୟ ହେଲା। ସେ ଏପରି ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସାଶୁ କୌଶଲ୍ୟା ଦୁଇ ହାତରେ ମାଇଥିଲୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘି, କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାରରେ ମହିଳାମାନେ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଗିରା ପତିଙ୍କୁ ସହାୟତା କରନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ ଅନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧବ। ମହିଳାମାନେ ଏପରି, ମଧୁର ଜୀବନ ଭୋଗ କରି, ଥୋଡ଼ା ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ, କଠିନ ଓ କ୍ରୂର; ତାଙ୍କ ମନ ସଦା ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲାଗିଥାଏ, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ରହିଥାଏ। ଘର, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ନେହ—କିଛି ମହିଳାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେନି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର। ଯେଉଁମହିଳା ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂଜ୍ୟ। ତୁମର ପୁତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଧନୀ ହେଉନ୍ କି ଦରିଦ୍ର, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ।" କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୀତା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, “ମହାନ୍ୟେ, ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ସେହି ଅନୁସାରେ କରିବି; ମୁଁ ଜାଣେଁ ଏବଂ ଶୁଣିଛି, ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ କିପରି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍। ମହାନ୍ୟେ, ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମୋତେ ଅନୁନୟ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁନାହିଁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ଅଲଗା ହେଇପାରେନି, ମୋ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହିବ। ବୀଣା ତାର ବିନା ବାଜିପାରେନି, ରଥ ଚକ୍ର ବିନା ଚାଲିପାରେନି; ଏହିପରି, ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ଶତପୁତ୍ରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପତି ବିନା ସୁଖ ପାଇପାରେନି।