ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ସମୟରେ କହିଲେ, "ମୋ ପାପୀ ଜୀବନ ଦ୍ୱାରା ଏକ କ୍ରୂର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ମୁଁ ପାଳନ କରିଛି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅବିବେକରେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତୁମକୁ ଏମିତି ଜଳାଇ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ କାଣ୍ଡକୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦିଏ। ଯଦି ରାମ କେବେ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅପକାର କରିଥାଏ, ତେବେ ଏଠାରେ ଏହି ନିମ୍ନଜାତି ବୈଦେହୀ କଣ ଦୋଷ କରିଛି? ମୃଗୀଭୟ ଚକ୍ଷୁ, କୋମଳ ସ୍ଵଭାବ ଓ ଉଚ୍ଚ ଚିନ୍ତନର ଜନକନନ୍ଦିନୀ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିପାରିବେ କି? ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇଦେବା ହିଁ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରୟାପ୍ତ, ଏହାପରେ ଏମିତି ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ ପାପକାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କରୁଛ? ତୁମେ ଯେଉଁ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କହିଥିଲ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି। ଏବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବୈଦେହୀକୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁଛ, ଏହି ଚେଷ୍ଟା ତୁମକୁ ନରକକୁ ନେଇଯିବ।" ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, "ଏହି ମୋର ମା କଉଶଲ୍ୟା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ରୁତ, ବୟସ୍କ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ସ୍ତ୍ରୀ। ସ୍ଵାମୀ, ସେ କେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣ, ଦାତା, ଏବେ ମୋ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖସାଗରେ ବୁଡ଼ିଯିଥିବା ଏହି ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖ ସହିଥିବା ମାକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଯାହାଁତୁ ସେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ବଞ୍ଚିଥିବେ, ମୁଁ ବନରେ ଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀ ସଦୃଶ ମୋର ମାକୁ ଆପଣ ସମ୍ଭାଳନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ବନରେ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେବି, ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଓ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୱୀବେଶରେ ଦେଖି, ଦଶରଥ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଃଖରେ ତାପିତ ହୋଇ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମନ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ, ଦୁଃଖ ଭାରେ ଅଜ୍ଞାନ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନେ ହେଲା, "ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଅନେକ ଛୁଆଁକୁ ମାଆଁଠାରୁ ଅଲଗା କରିଥିଲି କିମ୍ବା କିଛି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି, ଏହିଦିନ ମୋ ଉପରେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଆସିଛି। ଅପରାଧୀ କୈକେୟୀ ମୋତେ ଏତେ ତାପିତ କରୁଛି, ତଥାପି ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁନାହିଁ। ମୋର ସାମ୍ନାରେ ପୁଅ ରାମ, ଅଗ୍ନିର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତପସ୍ୱୀବେଶ ଧାରଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ ଏକମାତ୍ର କୈକେୟୀ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏହି ଚାଳ ଚାଲିଛି।" ଏଭଳି କହି, ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ବିଗଳିତ ହୋଇ, ମାତ୍ର 'ରାମ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିଲେ, ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ ହୁଷ୍ ହୋଇ, ଦଶରଥ ଚକ୍ଷୁଜଳ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରି ରଥ ଆଣ, ଏହି ଉତ୍ତମ ନରପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ସହରରୁ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ଫଳ, ଯେଉଁଠି ନିଜ ପିତା ଓ ମାତା ନିଜ ନାୟକ ପୁଅକୁ ବନବାସ ପଠାନ୍ତି।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁଷଳ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରି ରଥ ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାଜା, ଧନ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଡାକି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ, "ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବା ଏହି ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଦେଖି ଦିଅ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ସେ ଧନାଗାରକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଆଣି ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ବୈଦେହୀ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଶୋଭା ଦେଇ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଭଳି ଶୋଭାୟମାନ୍ୟା, ସୀତା ଘରକୁ ଉଷାକାଳର ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଲୋକିତ କରିଦେଲେ। ତା'ପରେ, ତାଙ୍କ ଶ୍ଵଶୁରମା କଉଶଲ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ଏହି ଜଗତରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯଦିଓ ନିଜ ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତଥାପି ନିଜ ପତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ସେମାନେ ସାଥି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅନନ୍ୟା। ଏହି ହେଉଛି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସ୍ଵଭାବ; ଏକଥା ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଏକଦିନ ସୁଖ ଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି, ଅଲ୍ପ ଦୁଃଖ ଦେଖି ସେମାନେ ନିଜ ଜନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ, କଠୋର ଓ କ୍ରୂର; ସେମାନଙ୍କ ମନ ଦୁଷ୍ଟତା ପରେ ଲାଗିଥାଏ ଏବଂ ସ୍ନେହ କ୍ଷଣିକ। ପରିବାର, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ନେହ କିଛି ଧରିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଚଞ୍ଚଳ ନୁହଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ଏକମାତ୍ର ଦେବତା। ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ, ଯିଏ ବନକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଯାଉଛି, ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; ସେ ଧନୀ କି ଦରିଦ୍ର, ସେ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା।" କଉଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ବୁଝି, ସୀତା ନମ୍ରତାରେ ହାତ ମିଳାଇ କହିଲେ, "ମହାରାଣୀ, ଆପଣ ଯାହା କହିବେ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି; ମୁଁ ଜାଣିଛି ଏବଂ ଶୁଣିଛି, ପତିପ୍ରତି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ। ମହାରାଣୀ, ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମୋତେ ବିମୁଖ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉନାହିଁ, ତେଉଁପରି ମୁଁ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇପାରିବି ନାହିଁ।