ଦଶରଥ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦାରୁ କଳାପରିଧାନ ପରିହାର କରିବାକୁ ଦେଇ, କହିଲେ—“ଏପରି ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ କେବେ କରିନଥିଲି। ରାଜକୁମାରୀ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ଦେବୀ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ନେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।” ପ୍ରଭୁ ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—“ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏକ କ୍ରୂର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ମୁଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଶିଶୁଳିଳାରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଏହି ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଶୁଖିବା ଦେଉ ନାହିଁ; ଶୁଖା କଣ୍ଡ କୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଇଥିବାପରି ତୁମେ ଜଳିଯିବେ ନାହିଁ।” “ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାମ ଯଦି ରାମ କେବେ କରିଥାଏ, ତେବେ କହ, ଏଠାରେ ଏହି ଗରିବ ବୈଦେହୀ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?” “ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ଵଭାବ ଓ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିପାରିବେ?” “ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇବା ଯଥେଷ୍ଟ ଅଟେ, ଦୁଷ୍ଟ କୈକେୟୀ, ଏହା ପରେ କାହିଁକି ଏପରି ଦୟାହୀନ ଓ ପାପକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ?” “ତୁମେ ଯେମିତି ଚାହିଲା, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।” “ଏବେ ଏହାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦାରୁ କଳାପରିଧାନ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ।” ପିତା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ବନ ଯାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ—“ଏହି କୌଶଳ୍ୟା ମୋ ମା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୟସ୍କ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର; ପ୍ରଭୁ, ସେ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ।” “ବରଦାନ ଦେବାରୀ, ଏବେ ମୋ ନିକଟରୁ ବିୟୋଗ ହୋଇ, ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖରେ ଏହି ନାରୀ ଯେ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତରାଳରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।” “ତୁମେ ଯେ ଆଦରଣୀୟ, ତାଙ୍କୁ ସାଂତ୍ୱନ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବି, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା କରି ଚିରଯୁବନ ରହିବେ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ।” “ମୋ ମା ଇନ୍ଦ୍ରଣୀ ପରି ଏବେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୁଃଖରେ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଯେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଯମଲୋକକୁ ଯିବେ ନାହିଁ, ତାପରି ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।” ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୱୀ ପରି ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଃଖରେ ରାଜା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଚିତ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ସେ ମହାବାହୁ ଦଶରଥ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଭୁଲି, ଦୁଃଖରେ ରାମକୁ ଭାବି ପ୍ରଳାପ କରିଲେ। “ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବହୁତ ଛେନା ଛାଁ ମାନ୍ୟା ମାଁ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ କରିଥିଲି କି? କିମ୍ବା ଜୀବଜନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲି? ଏହି ଦୁଃଖ ତାହାର ଫଳ।” “ସମୟ ଆସିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଜୀବନ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଯାଏନାହିଁ; କୈକେୟୀ ମୋତେ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଆସୁନାହିଁ।” “ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖୁଛି, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଛି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଛାଡ଼ି ତପସ୍ୱୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି—” “ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ କୈକେୟୀ ଏକା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ; ସେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ଏପରି ଚତୁର ଚାଳ ଚାଲିଛି।” ଏଭଳି କହି, ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର ଭରି ଲୁହରେ ଲୁହ ହୋଇ ‘ରାମ’ ଏକଥା କହିବା ପରେ ଅଧିକ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଚେତନା ଫେରି, ରାଜା ଦଶରଥ ଲୁହ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରି ରଥ ଆଣ; ଏହି ଉତ୍ତମ ନାୟକକୁ ନଗର ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ନେଇଯାଅ।” “ଧର୍ମୀଜନଙ୍କ ଲାଗି ଏହି ଫଳ ଥାଏ—ନିଜ ପିତା ଓ ମାତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ନାୟକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବନବାସ ଦିଆଯାଏ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଅଳଙ୍କାରିତ ରଥ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଆଣିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥ ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ନମସ୍କାର କରି। ରାଜା ତ୍ୱରିତ ଧନର ଦାୟିତ୍ୱ ଥିବା ଜଣେକୁ ଡାକି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ କହିଲେ— “ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଆଣ; ଏହି ବନବାସ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କର।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଧନାଗାର ଗଲେ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଆଣି ଶୀତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ବୈଦେହୀ ଜଙ୍ଗଲ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶୋଭା ପାଇଲା। ଏଭଳି ଅଳଙ୍କାରିତ ଶୀତା ଗୃହକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଲେ, ପ୍ରଭାତ ଆକାଶ ପରି ଉଜାଗର ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ଶୀତାଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ଶ୍ୱଶୁରୀ କହିଲେ— “ଏହି ଜଗତରେ, ନାରୀମାନେ ଯଦିଓ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ତଥାପି ଅପଦ୍ରଷ୍ଟ ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ବଳ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅବିଶ୍ୱାସୀ।” “ନାରୀମାନେ ଏପରି: ଏକଥା ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଲେ, ଅପସୁଖ ଆସିଲେ ତୁରନ୍ତ ନିଜର ଜନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।” “ନାରୀମାନେ ସଦା ଅସତ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ, ଦୁଃସ୍ଥ, କ୍ରୂର; ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିଥାଏ।” “ନାରୀମାନେ ନିଜ ଗୋତ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଦାନ, ପ୍ରେମ କିଛି ଧରି ରଖିନାହିଁ; ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର।” “ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଶିକ୍ଷାରେ ଦୃଢ଼, ପତି ହିଁ ତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ।” “ତୁମେ ତୁମର ପୁଅ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଛି ବୋଲି ଉପେକ୍ଷା କରିବା ନାହିଁ; ସେ ଧନୀ କି ଦରିଦ୍ର, ସେ ତୁମର ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା।” ଏଭଳି ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରା ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୀତା ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ— “ମହାନୀୟେ, ଆପଣ ଯେମିତି ଆଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ପତି ପାଇଁ ଯେମିତି ଏକ ନାରୀ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ଜାଣେ ଓ ଶୁଣିଛି।