କୈକେୟୀ ରାଜମାତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା ଯେ ସୀତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣ ଦେଇବେ, ଚେରା ପତ୍ରର ପୋଶାକ ଖୋଲିବେ; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଏହାକୁ ନିଷେଧ କରିଲେ, କହିଲେ ଏହି ପତ୍ର ପୋଶାକ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୈକେୟୀ, କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା, ନିଜେ ଚୟନ କରିଥିଲେ ଯେ ରାମ ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବେ; କିନ୍ତୁ ସୀତା, ସାଧାରଣତଃ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଥିବା, ସେ ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବେ। ରାଜପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନ, ଦାସୀ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଯିବ; ସେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦିଆ ବର ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରେ, ସୀତା ଯେତେବେଳେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଚେରା ପତ୍ର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଲେ, ସମସ୍ତ ଜନ ଚିତ୍କାର କରିଲେ—‘ଦଶରଥ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ହେଉ!’ ଏହି ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଜୀବନ, ଧର୍ମ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନରେ ଅନୁଶ୍ରୟ ହାରିଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ରାଣୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—‘କୈକେୟୀ, ସୀତା କୁଶ ପତ୍ରର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଯାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଦୂର୍ବଳ, ଯୁବତୀ ଓ ସବୁବେଳେ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ; ମୋ ପ୍ରାଚାର୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ। ସେ କାହା ପାଇଁ କିଛି କରିନାହାନ୍ତି, ଏହି ତପସ୍ୱିନୀ ରାଜାଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା; ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଚେରା ପତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେ ଅବିବେକୀ ମନ୍ଦିର ତପସ୍ୱୀନୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଏହି ପତ୍ର ପୋଶାକ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ମୁଁ ଏପରି କିଛି ଶପଥ କରିନଥିଲି। ରାଜପୁତ୍ରୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଓ ଧନ ନେଇ। ମୋତେ, ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଏକ କ୍ରୂର ଶପଥ ଦିଆଯାଇଛି ଓ ପାଳନ କରାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ, ତୁମେ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବରେ ଏହି ବର ଗ୍ରହଣ କରିଛ; ଏହା ତୁମକୁ ଜଳାଇ ଦେଉନ, ଯେପରି ଶୁଖି ଦାଣ୍ଡ କୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଉଛି। ଯଦି ରାମ କେବେ ଏହି କୈକେୟୀଙ୍କୁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନ କରିଥାଏ, ତେବେ ଏହି ଅପମାନିତ ବୈଦେହୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଣ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି? ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଣ କଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ଏହି ଦୁଷ୍ଟା, ରାମଙ୍କୁ ନିକାଳି ଦେଇବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କରୁଛ? ମୁଁ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ ଦେଇଛି, ଯେପରି ତୁମେ ଚାହିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲା। ଏବେ, ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଚାହୁଛ; ତୁମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଚେରା ପତ୍ର ପୋଶାକରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଚାହୁଛ। ଏପରି ଦଶରଥ ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଶବ୍ଦ କହିଥିବାବେଳେ, ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହି କୌଶଳ୍ୟା ମୋ ମା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଖ୍ୟାତି, ବୟସ୍କ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର; ଓ ମହାରାଜ, ସେ କେବେ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ବରଦାତା, ତୁମେ ସେଉଁଠି ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଏହି ମାକୁ ସମ୍ମାନ କର; ମୋର ବିୟୋଗରେ ସେ ଦୁଃଖର ଅସୀମ ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମେ, ଯେଉଁଠି ପୂଜ୍ୟ, ମୋ ମାକୁ ଦୟା କରି ଦେଖିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ସେ ମୋର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖରେ ଦଳି ଯିବିନାହିଁ; ସେ ମୋ ଚିନ୍ତାରେ କେବଳ ତୁମ ଦୟାରେ ଜୀବନ ରଖିବି। ମୋ ମା, ଇନ୍ଦ୍ରଣୀ ପରି, ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଦଳିଯାଇଛି; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାବେଳେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଯମଲୋକକୁ ଯିବିନାହିଁ, ତୁମେ ସେଉଁଠି ଦୟା କର।' ଏହି ସମୟରେ, ଦଶରଥ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୱୀ ପୋଶାକରେ ଦେଖି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଅଚେତନ ହେଇ ଯାଇଲେ। ଦୁଃଖରେ ତଳି, ରାଜା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖି ମଧ୍ୟ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯିଲା। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଅବାହୁଦ୍ଧ ହେଇ, କେବଳ ରାମ ଚିନ୍ତା କରି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ। ରାଜା କହିଲେ, ‘ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଛେନା ପିଲାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଥିଲି କି? କିମ୍ବା କିଛି ଜୀବକୁ କଷ୍ଟ କରିଥିଲି? ତାଇଁ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି। ଏପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଜୀବନ ଏବେ ଯିବିନାହିଁ; କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ଆଗରେ ଦେଖୁଛି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତପସ୍ୱୀ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି ଦଢ଼ି ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ ଏକ କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ; ସେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ଏହି ଚତୁର୍ୟ ଉପାୟ ଅପନାଇଛି। ଏପରି କହି, ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ନେତ୍ର ଜଳରେ ଭରି, କେବଳ ‘ରାମ’ ଏକଥି କହିପାରିଲେ; ଅଧିକ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଚେତନା ଫେରିବା ପରେ, ରାଜା ନେତ୍ର ଜଳରେ ଭରି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ରଥ ଯୋଗା କର, ଏଠାକୁ ଆଣ; ଏହି ଉତ୍ତମ ନାୟକକୁ ସହର ଛାଡ଼ି ଦୁରେ ନେଇ ଯାଉ।’ ଏହିପରି, ଏହା ଧର୍ମର ଫଳ ଭାବରେ ଧରାଯାଇଛି—ଏକ ଉତ୍ତମ ନାୟକକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ପିତା ଓ ମାତା ଜଙ୍ଗଲ ନିକାଳି ଦେଉଛନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ରଥ ଯୋଗାଇ ଆଣିଲେ। ରଥଚାଳକ ଏହି ସୁନ୍ଦର ରଥ ଯୋଗାଇ, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାଜା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଧନ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନାରେ ଲିପ୍ତ ଏକ ଲୋକକୁ ଡାକି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ, ଶୁଧ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ, କହିଲେ—‘ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଏହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ମାନି ଦିଅ।’ ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେ ଧନାଗାରକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଏକାଥରେ ଆଣି, ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ସୀତା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।