ଏହି ଦିନ, କୈକେୟୀ, ତୁମେ ଦେଖିବେ, ଯେ ରାମଙ୍କ ବିଦାୟ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଗଛମାନେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ରହିଛନ୍ତି। ଏହାପରେ, ରାନୀ, ତୁମେ ତୁମର ବହୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀମୟ ଜାଉଁ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ବହୁ କୁ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାର ଦିଅ, ତାଙ୍କର ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି ଖୋଲି ଦିଅ; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏହି ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ, କାହିଁକିନା ଏହା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି। ତୁମେ, କୈକେୟୀ, ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେବା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛ; କିନ୍ତୁ ସିତା, ସବୁବେଳେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସେଇ ରାଘବଙ୍କ ସହ ବନରେ ବାସ କରିବେ। ରାଜକୁମାରୀ ସିତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଯାନ, ସେବକ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହିତ ଯିବାକୁ ଦିଅ; କାରଣ, ସେ ତୁମ ଦିଆ ଦୁଇଟି ବରରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁନ୍ତି। ଏଉଁପରେ, ଯେତେବେଳେ ସିତା, ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅରକ୍ଷିତ ଭାବେ, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ସମସ୍ତ ଜନମାନେ କନ୍ଦି ଉଠିଲେ—"ଦଶରଥ, ତୁମର ଲଜ୍ଜା ହୋ!" ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ଜୀବନ, ଧର୍ମ ଓ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଆସ୍ଥା ହରାଇଦେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"କୈକେୟୀ, ସିତା କୁଶ ଘାସର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ସୁକୁମାରୀ, ଯୁବତୀ, ସବୁବେଳେ ସୁଖସମ୍ବେଦିତା; ମୋ ଗୁରୁଓଁଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି, ସେ ବନବାସ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ତପସ୍ୱିନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, କାହା ପାଇଁ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅବୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ଭଳି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସିତା ଏହି ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପେଖି ଦେଉନ୍ତୁ; ମୁଁ କେବେ ଏମିତି କୌଣସି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିନଥିଲି। ରାଜକୁମାରୀ ସିତା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଧନସମ୍ପତି ସହିତ ବନକୁ ଯିଉନ୍ତୁ। ମୋ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଜୀବନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏକ କଠୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିଆଯାଇଛି ଓ ରକ୍ଷାଯାଉଛି; ତୁମେ ଶିଶୁସ୍ବଭାବରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିଛ। ଏହି ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଜଳାଇ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ କାଶ ଗଛକୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦିଏ। ଯଦି ରାମ କେବେ ତୁମକୁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କାମ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ନିମ୍ନ ଭାବରେ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି ତୁମକୁ କଣ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି? ମୃଗଶାବକ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ସାଧୁ ଚିତ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚ ମନସ୍କ ସିତା କେଉଁଠି ତୁମକୁ କଣ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି? ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେବା ଏକାଟି ଅପରାଧ ଚାଲିଲା ନୁହେଁ କି? ଏହାପରେ କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଦୟନୀୟ ଓ ପାପମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ? ମୁଁ ତୁମ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି। ଏବେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ତୁମକୁ ନରକକୁ ନେଇଯିବ।" ଏପରି କଥା କହିଥିବା ବେଳେ, ବନକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ମୋର ମା କୌଶଲ୍ୟା, ଧାର୍ମିକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୟସ୍କ ଓ ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ରର ସ୍ତ୍ରୀ; ପ୍ରଭୁ, ସେ କେବେ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନ୍ତି ନାହିଁ। ବରଦାତ୍ରୀ, ଏବେ ମୋ ଅଭାବରେ, ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ସେଉଁଠି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରି ଦେଖ, ଯେପରି ସେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ ନ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀ ସଦୃଶ ମୋ ମା କୌଶଲ୍ୟା, ଏବେ ଦୁଃଖିତା; ମୁଁ ବନରେ ରହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୱୀର ଭାବରେ ଦେଖି, ନିଜ ଶ୍ରୀମତୀ ସହ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ରାଜା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭ୍ରମିତ। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, ଏହି ମହାବାହୁ ରାଜା ଶୋକରେ ଅବାକ୍ ହୋଇ ରହିଲେ, ସେମାନେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ। ଚିନ୍ତା କଲେ—"ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଗତଜନ୍ମରେ ବହୁତ ଛୁଆଁ ଗାଈଁ ଓ ତାଙ୍କର ମାଁକୁ ଅଲଗା କରିଥିଲି, କିମ୍ବା ଜୀବମାନେ ଉପରେ କ୍ଷତି କରିଥିଲି; ତେଣୁ ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି। ତଥାପି, ସମୟ ନ ହେଉଛି, ମୋ ଜୀବନ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ; କୈକେୟୀ ମୋତେ ଯେପରି ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଆସୁନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜ ପୁଅକୁ, ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏଠାରେ ଦେଖୁଛି; ସେ ଏବେ ରାଜଚିହ୍ନ ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ୱୀର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛି। ସମସ୍ତ ଜନ ଏକମାତ୍ର କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏହି ଚତୁରତା କରିଛି।" ଏପରି କହି, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, କେବଳ "ରାମ" ଏକଥା କହିପାରିଲେ, ଅଧିକ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ, ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଆଁସୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ରଥକୁ ଆଣ; ଏହି ମହାନ ରାମଙ୍କୁ ସହର ଛାଡ଼ି ଦୂର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇଯା। ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ଫଳ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଉତ୍ତମ ନାୟକ ନିଜ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନବାସ ପାଇଁ ପଠାଯାନ୍ତି।" ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଶିଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କରି, ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ରଥକୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ସୁନ୍ଦର ହେଉଥିବା ରଥ ଯୋଡ଼ି, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହାର ସୂଚନା କଲେ। ଏହାପରେ, ରାଜା ଏକ ଧନ ଚାଳନାକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ କହିଲେ—"ତୁରନ୍ତ ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ପୋଷାକ ଓ ମହାନ ଅଳଙ୍କାର ଆଣ, ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଯେତେ ଦରକାର, ସେତେ ଗଣି ଦିଅ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଧନାଗାରକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।