ସମସ୍ତ ବିବାହିତ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀନୀ ନିଜ ଆତ୍ମା ସମାନ। ଏହି ଭାବରେ ନିଜ ଦେହ ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବି, ରାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବେ। ଏବେ, ବୈଦେହୀ ସୀତା ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ, ଯଦି ଏହି ରାଜଧାନୀ ପରିତ୍ୟାଗ କରାଯିବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯିବା। ରାଘବ ଯେଉଁଠି ଯିବେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜ୍ୟ, ପ୍ରଜା, ସେବକମାନେ ଏବଂ ରାଜଧାନୀର ନିବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିବେ। ଏହିପରି, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ବାଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବେ। ଏପରି ଭାବରେ, ପୃଥିବୀ ଜନମାନ୍ୟ ବିହୀନ ହେବ, କେବଳ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ରହିଯିବ; ଏବେ, ହେ କୃର ମନ୍ତ୍ରଣାକାରିଣୀ, ତୁମେ ଏକା ଏହି ଜଗତରେ ରାଜ୍ୟ କରିବ। ଯେଉଁଠି ରାମ ରାଜା ନୁହନ୍ତି, ସେଠି ରାଜ୍ୟ ରହିପାରିବ ନାହିଁ; ରାମ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ହେଇଯିବ। ଭରତଙ୍କର ଏହି ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଯଦି ଏହା ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇନଥାଏ; ସେ ତୁମ ସହିତ ପୁତ୍ର ଭାବେ ବସିବେ ନାହିଁ, ଯଦି ସେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିବେ। ସେ ପୃଥିବୀରୁ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେମିତି କରିଥିଲେ, ସେ ସେହିପରି ଆଚରଣ କରିବେ। ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଲୋଭ କରି ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ଜଗତରେ ଏମିତି କେହି ନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ ନାହିଁ। ଆଜି ତୁମେ ଦେଖିବ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ, ସମସ୍ତ ପଶୁ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ। ତେଣୁ, ରାଣୀ, ତୁମେ ତୁମ ବୌହୁକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଦିଅ, ବାଲ୍କଳ ଉତାରିଦିଅ; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏହି ବାସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ। କେକୟ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ତୁମେ ଯେଉଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛ, ତାହା ରାମଙ୍କୁ କେବଳ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ; କିନ୍ତୁ ସୀତା ସଦା ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବେ। ସୀତା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନ, ସେବକ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ଯାଉ; ସେ ତୁମ ଦିଆ ବରଦାନରେ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏଠିଏ ଅଠାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଏଭଳି, ସୀତା ନିଜେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ସତ୍ୱେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ପରି ମନେ କରି, ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ, "ଦଶରଥ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଅ!" ଏହି ଦୁଃଖଦ ଆତ୍ମାର୍ଥନା ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ, ଧର୍ମ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ହରାଇଗଲା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ମହାନ ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "କୈକେୟୀ, ସୀତା କୁଶ ଗାସର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେ ସୁକୁମାରୀ, ଯୁବତୀ ଓ ସଦା ସୁଖରେ ପାଳିତ; ମୋ ଆଚାର୍ୟ୍ୟଠାରୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ସେ କାହା ପାଇଁ କିଛି କରେ ନାହାନ୍ତି, ଏହି ତ୍ୟାଗିନୀ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ସେ ଅବିବେକୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଏହି ବାସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ କେବେ ଏପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିନଥିଲି। ସେ ଯେପରି ଚାହାଁ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଧନ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉ।" "ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଏକ କଠୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହୋଇଛି ଓ ତାହା ପାଳନ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅବିବେକରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଏହା ତୁମକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଷ୍କ କାଶ ଦାଣ୍ଡ ପରି ଦହି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯଦି ରାମ କେବେ ତୁମକୁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନ କରିଥିବେ, ତେବେ ଏହି ନିମ୍ନ ବୈଦେହୀ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି?" "ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପରି ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟି, ସହଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବ ଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିପାରିବ?" "ହେ କୃର ମନ୍ତ୍ରଣାକାରିଣୀ, ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇଛ; ଏହି ଅପରାଧ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ? କାହିଁକି ଆଉ ଏମିତି ଦୟାହୀନ ଓ ପାପାଚାର କାମ କରୁଛ?" "ମୁଁ ତୁମ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦାଉଦେଇଛି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କହିଥିଲ।" "ଏବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମୈଥିଲୀକୁ ବାଲ୍କଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଏହା ତୁମକୁ ନରକକୁ ନେଇଯିବ।" ଏପରି ରାଜା କହିବା ସମୟରେ, ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: "ଏହି ମୋ ମା କୌଶଲ୍ୟା, ଧାର୍ମିକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ରର ସ୍ତ୍ରୀ; ପ୍ରଭୁ, ସେ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଇନାହାନ୍ତି।" "ବରଦାତ୍ରୀ, ଏବେ ମୋ ଅଭାବରେ, ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସେଉଁଠି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ।" "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ପୂଜ୍ୟ, ସେଉଁଠି ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଯତ୍ନ କର; ମୋ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତୁମ ଦୟାରେ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ।" "ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଣୀ ସମାନ, ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ; ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ସମୟରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମଲୋକକୁ ନ ଯାଆନ୍ତି।" ଏଠିଏ ଉନଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ରାମଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗୀ ବେଶରେ ଦେଖି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଚେତନ ହେଉନ୍ଥିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ରାଜା ରାଘବଙ୍କୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି କ୍ଷଣ ପାଇଁ, ଏହି ବଳଶାଳୀ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ସ୍ମୃତି ହରାଇ, କେବଳ ରାମଙ୍କ ଚିନ୍ତା କରି କ୍ରନ୍ଦନ କରିଲେ। "ନିଶ୍ଚୟ, ଗତଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଅନେକ ବଛଡ଼ାଙ୍କୁ ମାଆଁଠାରୁ ଅଲଗା କରିଥିଲି, କିମ୍ବା ଜୀବମାନେକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି; ଏହି କାରଣରୁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଆସିଛ।" "ତଥାପି, ସମୟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଜୀବନ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ; କୈକେୟୀ ମୋତେ ଯେପରି ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଆସୁନାହିଁ।" "ମୁଁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖୁଛି, ମୋ ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଲଂକାର ଛାଡି, ତ୍ୟାଗୀ ବେଶ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।" "ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ କେବଳ କୈକେୟୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏପରି ଚାଳ ଚାଲିଛି।