ଏହି ସମୟରେ, ରାଜସଭାରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିଲା । କେକୟୀଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା, "ସୀତା ଯେଉଁପରି ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ନକରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସୀତା ଏଠାରେ ଥିଲେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିବେ ।" ସମସ୍ତ ବିବାହିତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ହିଁ ସ୍ୱୟଂ ହୁଏ; ଏହି ଭାବରେ ରାମ ସୀତାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖି, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା କରିବେ । ଏହି ଭାବନା ମଧ୍ୟରେ, ବୈଦେହୀ ଯଦି ରାମଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପଛୁଆଁ ପଛୁଆଁ ଯିବୁ, ଯଦି ଏହି ନଗର ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବାକୁ ଥାଏ । ରାଘବ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବେ, ସେଠାକୁ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକ, ପ୍ରଜା, ନଗରବାସୀ, ଓ ଚାକର-ଚାକରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଯିବେ । ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଭାଇ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ । ଏଭଳି ଭାବେ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, କେବଳ ଗଛ ରହିଯିବ; ତୁମେ ଏକା ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ କେକୟୀ, ଏହି ତୁମ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେମକର ନୁହେଁ । ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠା ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ରାମ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠା ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରାମର ରାଜ୍ୟ ହେବ । ଭରତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇନଥିବା ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ତୁମ ସହ ପୁତ୍ରଭାବେ ବସିବାର ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଯଦି ସେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥାଆନ୍ତି । ତୁମେ ପୃଥିବୀରୁ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯିବା ସହିତ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଜାଣିଥିବା ଭରତ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବେ ନାହିଁ । ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଲୋଭ କରି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ସଂସାରରେ ଏମିତି କେହି ନାହିଁ ଯେ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ ନାହିଁ । ଆଜି ତୁମେ ଦେଖିବେ, କେକୟୀ, ଯେଉଁଠି ରାମ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୃଗ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ । ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ରାଜମାତା, ତୁମେ ତୁମ ଜାଞ୍ଚିଆଁକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଦିଅ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଖସାଇଦିଅ; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି କହିଥିଲେ, ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । କେକୟୀର ଝିଅ ତୁମେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ସଦା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବେ । ଏହି ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଚାକର-ଚାକରାଣୀ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଂକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅ; କାରଣ ସେ ତୁମ ଦେଇଥିବା ବରଦାନରେ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏଠାରେ, ତିରିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ । ସୀତା ଯେତେବେଳେ ରକ୍ଷିତା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନାଶ୍ରିତା ଭଳି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ସମସ୍ତ ଜନ ଦୁଃଖରେ କହିଉଠିଲେ—"ଦଶରଥ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ପାଉ !" ଏହି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାରେ ରାଜା ଜୀବନ ଉପରେ, ଧର୍ମ ଉପରେ ଓ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉପରେ ଅବିଶ୍ୱାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "କେକୟୀ, ସୀତା କୁଶ ଚୀର ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" ସୀତା ସୁକୁମାରୀ, ଯୁବତୀ ଓ ସଦା ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ; ମୋ ଗୁରୁଁଝିଅ ସଠିକ କହିଛନ୍ତି—ସେ ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ସେ କାହା ପାଇଁ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହି ତପସ୍ୱିନୀ ରାଜପୁତ୍ରୀ ଲୋକମଝିରେ ଚୀର ଧାରଣ କରି, ଅବିବେକି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି । ଜନକନନୀ ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଖସାଇଦିଅ; ମୁଁ ଏପରି ଶପଥ କେବେ ନେଇନଥିଲି । ରାଜକୁମାରୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଧନ-ଢେଉଁ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ । ମୋ ପାଖରେ ଯୋଗ୍ୟ ନଥିବା ଏହି କଠୋର ଶପଥ ମୁଁ ନେଇଛି ଓ ପାଳନ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅବିବେକରେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛ; ଏହି ଅଗ୍ନି ଶୁଷ୍କ କାଠ ଭଳି ତୁମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଉ ନାହିଁ । ଯଦି ରାମ କେବେ ତୁମକୁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାମ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ନିମ୍ନ ବୈଦେହୀ କେଉଁ ଦୋଷ କରିଛି ? ମୃଗଶାବକ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଜନକନନୀ କେଉଁ ଦୋଷ କରିଛି ? ହେ ଦୁଷ୍ଟ କେକୟୀ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଦେଇଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଛି; ଏପରି ଦୟନୀୟ ଓ ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କରୁଛ ? ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାବି କରିଥିଲ, ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଦେଇଥିଲି । ଏବେ ଏହା ପରିଚୟ ଦେଉଛ, ଯେ ତୁମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ — ଏହି ଅତିକ୍ରମ କରି ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ । ତାହାପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, "ଏହି ମୋ ମା କୌଶଲ୍ୟା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୟସ୍କ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର; ସେ ଆପଣଙ୍କୁ କେବେ ଦୋଷାରୋପ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ହେ ବରଦାନଦାତା, ମୋ ଅଭାବରେ ଯେଉଁ ଅପରିଚିତ ଶୋକ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତୁ । ଆପଣ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୋ ଚିନ୍ତାରେ ସେ କେବଳ ଆପଣ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବେ । ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସମ ମୋ ମା କୌଶଲ୍ୟା, ଏବେ ଦୁଃଖିତ; ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଇ ସେ ଯେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ତାହା ଦେଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ । ଏବେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ । ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟୀର ଭଳି ଦେଖି, ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ମହିଳା ସଚେତନା ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଜା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । କିଛି ଖଣ୍ଡ ରାଜା ଗଭୀର ଶୋକରେ ଅବାଞ୍ଛିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । "ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ ଗତଜନ୍ମରେ ବହୁ ବଛ୍ଛାକୁ ତାଙ୍କ ମାଁଠାରୁ ଦୂର କରିଥିଲି, କିମ୍ବା ଜୀବକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲି; ଏହି କାରଣରୁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଆସିଛି ।