ଏହି ସମୟରେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏହିପରି ଉପମା ଦେଇ କହିଲେ—ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଉତ୍ତମ ହାତୀକୁ ଦାନ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ହାତୀକୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଦୋରିର କଣ ଦରକାର? ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମୋ ବଳକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ସେଠି ମୋ ପାଇଁ ସେଉଁଠି ରହିବାର କିଛି ଅବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏହିପରି କହି, ରାମ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ଲୋକନାଥ, ମୋତେ ବଳର କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛି, ସେମାନେ ଫେରିଯାଉନ୍ତୁ। ମୋ ପାଇଁ କେବଳ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଆଣିଦିଅ।" "ମୁଁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି, ତେଣୁ କୃପୟା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ତାଲି ଓ ଝାଞ୍ଜି ମଧ୍ୟ ନେଇଆସ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, କୌସଲ୍ୟା ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ କୈକେୟୀ ନିଜେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—"ଏହା ପିନ୍ଧ।" ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ, ସେଇ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ତପସ୍ୱୀର ଭାବରେ ଚୀର ପିନ୍ଧିଲେ। ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ। ଏହାଦେଖି, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ପରି ଚୀରବସ୍ତ୍ର କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ନତ ମୁଣ୍ଡରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ଭାବରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ନେଇଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସୀତା ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ କିପରି ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି?" ଏହିପରି କଥା କହି, ସୀତା ବାରମ୍ବାର ଅଚେତନ ହେଉଥିଲେ। ଏକ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟାସ ନ ଥିବାରୁ ଲଜ୍ଜା ଓ ଅସାହାୟ ଭାବରେ ଦାଡ଼ିଥିଲେ। ଏଠି ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଥିବା ରାମ ଦୃତ ଚଳନରେ ଯାଇ, ନିଜେ ହାସ୍ତେ ସୀତାଙ୍କ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ। ଏହାଦେଖି, ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଇ ମହିଳା ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଭିଲାଷ ପୂରଣ କରିଦିଅ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ, ଏଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ ତପସ୍ୱୀଣୀ ପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଆମର ଏହି ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କର, ହେ ପୁତ୍ର; ଶୁଭ୍ର ସୀତା ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଉଁଠି ରହିବା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏପରି ନାରୀମାନେ କହିଲେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ନିଜ ସମାନ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ। ସୀତା ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ରୋକି କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଅତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ, ହେ କୈକେୟୀ; ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଠକି ଧର୍ମର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚାଲିଛ।" "ସୀତା ଅନୁଚିତ କର୍ମ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ।" "ଏହି ସଂସାରରେ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ପତିଙ୍କର ଆତ୍ମା ସମାନ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବି ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।" "ଏବେ ବୈଦେହୀ ଯଦି ରାମଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ, ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଏହି ନଗର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ।" "ଯେଉଁଠି ରାଘବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ଯିବେ, ସେଠି ରକ୍ଷାକର୍ମୀ, ପ୍ରଜା, ରାଜ୍ୟ, ନଗର ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିବେ।" "ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବେ।" "ଏପରି ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ଲୋକଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, କେବଳ ବନସ୍ପତି ରହିଯିବ, ତୁମେ ଏକା ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବ।" "ଯେଉଁଠି ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେଠି ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ରାମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ହେବ।" "ଭରତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇନଥିବା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମେ ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତେବେ ତୁମେ ସହିତ ରହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରିବେ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ମାଟିରୁ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣିଥିବା ଭରତ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବେ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଲୋଭ କରି ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ସଂସାରରେ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁନଥିବା କେହି ନାହିଁ।" "ଆଜି, କୈକେୟୀ, ତୁମେ ଦେଖିବ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।" "ତେଣୁ, ରାନୀ, ତୁମ ଝିଅଘରୁ ଲାଗି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୂଷଣ ଦିଅ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ତୁଳିଦିଅ; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ ବୋଲି ଅନୁମତି ଦେଲେ।" "କେବଳ ରାମଙ୍କର ଅରଣ୍ୟବାସ ତୁମେ ଚାହିଛ, ହେ କୈକେୟୀ; ତଥାପି ସେ ସଦା ଶୋଭିତ ଅଳଙ୍କାରରେ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବେ।" "ଏଇ ରାଜକୁମାରୀ ଉତ୍ତମ ଯାନ, ସେବକ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଯାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନାହିଁ।" ଏଠି ଅଠତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ସୀତା, ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନରକ୍ଷିତ ପରି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ—"ଲଜ୍ଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ!" ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ଜୀବନ, ଧର୍ମ ଓ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଆସ୍ଥା ହରାଇଦେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"କୈକେୟୀ, ସୀତା କୁଶବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୁମାର, ଯୁବତୀ ଓ ସଦା ସୁଖଭୋଗୀ; ମୋ ଗୁରୁଝିଅଁଠିକ କହିଛନ୍ତି, ସେ ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।" "ସେ କାହା ପାଇଁ କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି, ଏହି ତପସ୍ୱିଣୀ ରାଜପୁତ୍ରୀ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦାଡ଼ିଥିବା ସେ, ମନୋବ୍ୟାପାର ହୀନ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।