ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ରାଜସଭାରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଥିଲା। ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଏହି କଥା କହିଲେ, “ରାଘବ ମାନେ ଅର୍ଥାତ୍ ରାମରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନରକକୁ ପତନ କରିବା ଏତେ ଅସମ୍ଭବ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଦାଗ ଲାଗିବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ମହାରାଣୀ, ଯଦି ଆପଣ ରାଘବରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିଛନ୍ତି, ଆଜି ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦିଆଯିବ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୋଷହୀନ ଓ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ସମାନ, ଏହା ଧର୍ମବିରୋଧୀ। ମହାରାଣୀ, ଆପଣ ରାମଙ୍କ ଭାଗ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପ୍ରୟାସ ପ୍ରଚୁର; ଆପଣ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ନିନ୍ଦାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।” ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, କ୍ଷୀଣ ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁ କଥା ଆପଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଅଟୁଟ, ଏହା କଠୋର ଲାଗିପାରେ; ଆପଣ ନିଜ ଓ ମୋର ଭଲ କଣ ଅଟୁଟ, ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଦୟାହୀନ ଆଚରଣ ଧରି, ଆପଣ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ସହିତ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଆପଣ ଓ ଭରତ ସହ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଚାହିଁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।” ଏଠିଠୁ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସତ୍ତର ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ବିନୟ ଓ ସମ୍ମାନରେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ତ୍ୟାଗ କରି ବନରେ ବନଉପଜୀବ୍ୟ ଖାଇବି; ତେବେ ମୋତେ କିଏ ଦେଖା ଦେବି? ଯଦି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ତେବେ କିଏ ସାଥି ଦେଇବା ଆବଶ୍ୟକ? ଯେଉଁ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଦେଇ ତାହାକୁ ଖୋଜିବା ଭାବରେ ରହିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରସିର ବନ୍ଧନ କଣ ଉପଯୋଗୀ, ଯେଉଁ ହାତୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି? ଏହିପରି, ମହାଧର୍ମୀ, ମୋତେ ଏକ ସେନାର ଆବଶ୍ୟକ କଣ? ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଫେରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; ମୋତେ କେବଳ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ଅପରଣ ଆଣି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏବଂ ମୋତେ କୁଦା ଓ ଟୋକା ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ଚୌଦ ଦିନ ବନରେ ବସିବି।” ଏହି ସମୟରେ, କୈକେୟୀ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜା ନକରି, ରାମଙ୍କୁ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଆଣି ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହା ପିନ୍ଧନ୍ତୁ।” ମହାନ ମନ୍ୟମାନ୍ୟ ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ବୀର ଆଚରଣ ଧରିଲେ। ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତପସ୍ବୀର ବସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ। ସୀତା ଏଠି ସିଲ୍କ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଏକ ଭୟଭିତ ହରିଣୀ ପରି ଫାଦ ଦେଖିବା ପରି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନଧାରିଣୀ, ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରକୁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ନମାଇ, ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଗଲା, ଧର୍ମପ୍ରବଣ ଓ ଜ୍ଞାନବାନ୍, ସୀତା ନିଜ ପତି, ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ଦୃଶ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବନରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଏହିପରି ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର କିପରି ପିନ୍ଧନ୍ତି?” ଏହିପରି ଅନୁଭବ ନଥିବା ସୀତା ବାରମ୍ବାର ଅଚେତନ ହେଉଥିଲେ। ଏକ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ଗଳାରେ ଚିତିଲେ, ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନଥିବା ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଉଭୟ ହେଲେ। ତାହାପରେ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତୁରନ୍ତ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ। ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇବା ଦେଖି ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭର, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାଳକ, ଏହି ଉତ୍ତମ ମହିଳା ବନବାସ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ବନକୁ ଯାଉଛ; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ। ବନକୁ ଯାଉଛ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ; ଏହି ଶୁଭ ମହିଳା ବନରେ ତପସ୍ବୀ ପରି ବସିବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ। ଆମେ ଏକ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ, ସୀତା ଏଠି ରହୁନ୍ତୁ; ତୁମେ ଧର୍ମପ୍ରବଣ, ଏବେ ନିଜେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ନିଜ ସମ୍ମାନ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ। ସୀତା ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଧରିବା ପରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ସୀତାଙ୍କୁ ରୋକି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ସୀମା ଚାଳିଯାଇଛ, ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କ କୈକେୟୀ, ତୁମ ଲାଗି ଗୋତିଏ ଅପମାନ; ରାଜାଙ୍କୁ ଠକି, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ନୁହେଁ। ସୀତା ଉଚିତ ଆଚରଣ ନଥିବା ଦେଖି ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମହାରାଣୀ; ସୀତା ଏଠି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଯେଉଁ ବିବାହିତ ଲୋକମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗୀ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ; ଏହି ଭାବେ, ରାମ ସୀତାକୁ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଏବେ ବୈଦେହୀ ରାମ ସହ ବନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଆମେ ଏଠିଠୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଯଦି ଏହି ସହର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ରାଘବ ଯାହାଁ ଯାଆନ୍ତି, ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବେ, ଲୋକମାନେ, ରାଜ୍ୟ, ସହର ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁସରୀମାନେ। ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଚାଳା ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଧରି, ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପଛରେ ବନରେ ବସିବେ। ଏପରି, ପୃଥିବୀ ଲୋକଶୂନ୍ୟ ହେଲେ, କେବଳ ଗଛ ରହିବ, ତୁମେ ଏକା ଏହି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବ, ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲରେ ବିରୋଧ କରି। ଯେଉଁ ଠାରେ ରାମ ରାଜା ନୁହେଁ, ସେଠି ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ଠାରେ ରାମ ବସିବେ, ସେଠି ରାଜ୍ୟ ହେବ। ଭରତ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି ଏହି ଭୂମିର ଶାସନ କରିବାକୁ, ଯଦି ତାଙ୍କ ପିତା ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଓ ତୁମେ ସହିତ ପୁତ୍ର ଭାବେ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ଯଦି ସେ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ତୁମେ ପୃଥିବୀରୁ ଆକାଶକୁ ଉଠିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଲୋକ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣିଛି, ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବେନାହିଁ। ଏପରି, ତୁମେ ନିଜ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଲୋଭରେ ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ଜଗତରେ ଏମିତି କେହି ନାହାନ୍ତି ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିନାହାନ୍ତି।