ଅସମଞ୍ଜ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଲୋକ ଥିଲେ। ସେ ରାସ୍ତାରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁମାନେଠାରୁ ଧରି, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ଏହି କୁକର୍ମରେ ଅନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ରାଗିଗଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଆମ ଦେଶର ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଆପଣ ଅସମଞ୍ଜ କିମ୍ବା ଆମକୁ ବାଛନ୍ତୁ।” ତେବେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କାହିଁକି ଏହି ଭୟ ଜନ୍ମିଛି?” ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପୌରଜନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଅସମଞ୍ଜ ଖେଳିବା ସମୟରେ ଆମ ଶିଶୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପରିପକ୍ୱ ମନର, ସେମାନେଠାରୁ ଧରି ସରୟୂରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି କୁକର୍ମରେ ମହାନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।” ପୌରଜନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ସ୍ୱ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯଦିଓ ସେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୌରଜନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହା କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେବକସମେତ ରଥରେ ବସାଇ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଜୀବନ ଭରି ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ କଲେ ଏବଂ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, “ଏହା ତୁମ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବାସରେ ରୁହନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ, ଅସମଞ୍ଜ କଠା ଓ ଝାଞ୍ଜା ବାହନ କରି ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ ଘୁରେ। ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ସଗର ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ତେଣୁ ରାମ କେଉଁ ଦୋଷ କରିଥିଲେ ଯେ ସେ ଏପରି ବଞ୍ଚିତ ହେଉଛନ୍ତି? ଆମେ ରାଘବରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନରକରେ ପତନ ଚନ୍ଦ୍ରରେ କଳଙ୍କ ଲାଗିବା ପରି ଅସମ୍ଭବ। ହେ ରାଜମାତା, ଯଦି ଆପଣ ରାଘବରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ତାହେଲେ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଅଯିବ। ଯେ ଦୋଷହୀନ ଏବଂ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜକୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେବ, କାରଣ ଏହା ଧର୍ମ ବିରୋଧୀ। ହେ ରାଜମାତା, ଆପଣ ରାମଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ନାଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଲୋକନିନ୍ଦାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ରାଜା ଦଶରଥ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ଯାହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ, ସେହି କଥା ଅପ୍ରିୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି। ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ନିଜ ମନରେ କ୍ରୂରତା ଧରି ଆପଣ ନୀତିର ମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବି, ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଆପଣ ଓ ଭରତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜସଭା ଚାହିଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ।” ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ନମ୍ରତା ଓ ଆଦର ସହିତ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପୃତି ତ୍ୟାଗ କରିବି ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳମୂଳ ଭୋଜନ କରିବି, ତେବେ ମୋତେ କି ଦରକାର ଏକ ଦଳର? ମୁଁ ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଏକ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଦାନ କରିବା ପରେ ଯେପରି ତାହାର ଶୃଙ୍ଖଳ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, ସେପରି ମୋତେ ଦଳ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ମହାଧର୍ମୀ ଏବଂ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ମୋତେ କେବଳ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ। ଏବଂ ମୋ ପାଖରେ କଠା ଓ ଝାଞ୍ଜା ଆଣନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋତେ ଚୌଦ ଅବଧି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ତାପରେ କୈକେୟୀ, ଲଜ୍ଜା ବିହୀନ ଭାବେ ସମ୍ମୁଖରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତୁ।” ସେ ମହାପୁରୁଷ ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କ ହାତରୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ତାପସୀ ଭାବରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ। ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ତାପସୀ ବସ୍ତ୍ର ନେଲେ। ସୀତା, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଭୟ ଭରିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ମୃଗୀ ଫାନ୍ଦ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୁଏ। ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ନମ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ ଭାବରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଜ୍ଞାନବତୀ ସୀତା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ କିପରି ଏହିପରି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି?” ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପରିଚିତ ଥିବାରୁ ସୀତା ଆବାରବାର ମୂର୍ଛିତ ହେଉଥିଲେ। ସୀତା ଏକ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଲେ, ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି। ଏବେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ରାମ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ। ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୁ ଝରାଇଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶିଶୁ, ଏହି ମହାନ ନାରୀ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ପିତୃଆଜ୍ଞାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆମ ଆଶା ପୂରଣ କର। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ, ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ ତାପସୀ ପରି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଆମ ଏହି ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କର; ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୀତା ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବାରୁ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାଁ।” ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଲେ, ଯିଏ ଚରିତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ସମାନ। ସୀତା ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଅଂଶୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ସୀତାଙ୍କୁ ରୋକି କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଅତି ଅତିକ୍ରମ କରିଛ, ଦୁଷ୍ଟମନା କୈକେୟୀ, ତୁମର କୁଳର ଅପମାନ। ରାଜାଙ୍କୁ ଠକିଛ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ନୁହଁ। ଏ ରାଜମାତା, ଅନୁଚିତ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସୀତାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସୀତା ଏଠି ରହି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ। କାରଣ, ସମସ୍ତ ବିବାହିତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଆତ୍ମା ସମାନ; ଏହି ଭାବେ ରାମ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।