କୈକେୟୀ ଏହିପରି କହିଲେ — “ବଳବାନ୍ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଭରତ ଏବେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ; ଏହା ସହ, ପୁନିଥରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।” ଏପରି କକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଷୟରେ କୈକେୟୀ କହିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଆସିଗଲା; ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା, କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା। ସେ ଭୟଭୀତ ଓ ବିପନ୍ନ ହେଇ, ମୁହଁ ଶୁଖାଇଯିବା ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଘୁରି ଏହିପରି କହିଲେ — “ଭରତ ଏମିତି ଏକ ଶୂନ୍ୟ, ଧନହୀନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ କେବେ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମଦରୁ ମଦ ନିକଳିଯିବା ପରେ ତାହା ଅରୁଚିକର ହୋଇଯାଏ।” ଲଜ୍ଜାକୁ ପକେଇ ଏପରି କଠୋର କଥା କହିବା ସହିତ, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ — ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଶତପତ୍ର ରେ ଫୁଲ ଭଳି ବଡ଼ ଓ ଚମକିଥିଲା — ଏହିପରି କହିଲେ: “ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଭାରି କଷ୍ଟଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଉପରେ ଦେଲା? ଅନୁଚିତା, କାହିଁକି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ରୋକିଲା ନାହିଁ?” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କ୍ରୋଧପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଦୁଇଗୁଣ ରେଷ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ: “ତୁମର ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ ସଗର ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ବନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥଳ କଲେ; ଏହିପରି ଏହି ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଯାଉ।” “ଲଜ୍ଜା ହେଉ!” — ଏପରି କହିବା ସହିତ ରାଜା ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତେ ଲଜ୍ଜା ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ଏହା ବୁଝିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମହାନ୍ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଅସମଞ୍ଜ ରାସ୍ତାରେ ଖେଳିବା ସମୟରେ ଛୁଆଁମାନେକୁ ଧରି, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଇ ଏହି ଅନ୍ୟାୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ — ‘ମହାରାଜ, ଆମେ ବା ଅସମଞ୍ଜ, ଯାହାକୁ ଚୟନ କରନ୍ତୁ।’” “ଏହି ଭୟ କାହିଁକି?” — ରାଜା ପଚାରିଲେ। ତେବେ ନାଗରିକମାନେ କହିଲେ: “ଅସମଞ୍ଜ ଖେଳିବା ସମୟରେ ଆମ ପିଲାମାନେକୁ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର, ମୂର୍ଖତାରେ ସରୟୂରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଇ ଏହି ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।” ନାଗରିକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁଅକୁ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲା, ତଥାପି ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ବନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥଳ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ରଥରେ ବସାଇ, ଜୀବନଭରି ପ୍ରବାସ ପାଇଁ ପଠାଇଦେଲେ — “ସେ ବନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥଳରେ ରୁହୁନ୍ତୁ।” ଏହିପରି, ତାଙ୍କୁ କୁଦାଳ ଓ ଝାଲା ଦେଇ, ସେ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ, ମନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ଲୋକ ଭଳି। ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ସଗର ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ; ରାମ କେଉଁ ଦୋଷ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କୁ ଏପରି ବାଧା ଦିଆଯାଉଛି? ଆମେ ରାଘବରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନରକ ଲାଗିବା ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ କଳଙ୍କ ନାହିଁ, ସେପରି ଅସମ୍ଭବ। ଯଦି ରାଘବରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁଛ, ରାଣୀ, ସେଥିରେ ସତ୍ୟ କହ; ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ବନ୍ଧ୍ୟାସ୍ଥଳ କରାଯିବ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରିଦିଏ, ଏହା ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ। ରାମଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏପରି କଥା ଚାଲିଲା ବସ୍; ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ନିନ୍ଦାରୁ ରକ୍ଷା କର, ଶୁଭେ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠରେ ରାଜା ଦଶରଥ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯେଉଁ କଥା କହାଯାଉଛି, ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ; ତୁମେ କିଛି ଉପକାର ଜାଣୁନାହାଁ, ମୋର ବା ନିଜର। ଦୁଷ୍ଟ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଛ। ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ସହିତ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ତୁମେ ଓ ଭରତ, ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ସହିତ ଚିରକାଳ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର।” ଏଠାରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ସାତତିସ୍ ସର୍ଗ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: “ମହାରାଜ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଭୋଗବିଲାସ ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ଖାଇବି, ସେତେବେଳେ ସାଥୀ କିଏ ଦରକାର? ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ଏକ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଦାନ କରିଛି, ସେଉଁଠାରେ ଏହି ହାତୀ ଛାଡ଼ି ତାହାର ଗଡ଼ିକୁ ଆସକ୍ତ ହେବା ଅର୍ଥହୀନ; ଏମିତି, ମୋ ପାଇଁ ବଳି ଦରକାର ନାହିଁ, ରାଜା! ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି, କେବଳ ମୋତେ ଭୂସଂସ୍କ ଓ ଝାଲା ଦିଅ। ମୁଁ ଚଉଦ ଅବଧି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜା ନାକରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଆଣିଦେଲେ ଓ କହିଲେ, “ଏହି ଚୀର ପିନ୍ଧ।” ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭଳି ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ବୀ ଭଳି ଚୀର ପିନ୍ଧିଲେ। ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଲଂକୃତ ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ବୀ ଭଳି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ନେଲେ। ସୀତା, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ଫାନ୍ଦ ଦେଖି ଡରିଯାଏ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ନିମ୍ନମୁଖୀ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେ ତାଙ୍କ ପତି — ଗନ୍ଧର୍ବମଧ୍ୟରେ ରାଜା ସମ — କୁ କହିଲେ: “ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ଋଷିମାନେ କିପରି ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି?” — ଏହିପରି ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ, ସୀତା ପୁଣିପୁଣି ଅଚେତ ହେଉଥିଲେ। ଏକ ଚୀର ହାତରେ ନେଇ, ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବା ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଉଭୟ ହାତରେ ଦଢ଼ି ଦାଉଥିଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଶୀଘ୍ର ଏସି, ନିଜେ ହାତରେ ସୀତାଙ୍କ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ।