ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜସଭାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କୈକୟୀ କହିଲେ, “ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଦାନ-ଧର୍ମ କରିବେ, ଏବଂ ଋଷିମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ। ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ ସଂଚାଳନ କରିବେ; ଏହିପରି ଉତ୍ତମ କାମନା ଆବାର ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।" କୈକୟୀ ଏପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଆସିଗଲା, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା ସହ ବାଣୀ ଅଟକିଗଲା। ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ, ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ ନେଇ, ସେ ରଜାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି କହିଲେ— “ଭରତ କେବେ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ବିହୀନ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଚାହିବେନି, ଯେପରି ମଦରୁ ମଦ ନିକାଳି ଦେଲେ ଶେଷରେ ତାହା ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।" କୈକୟୀ ଲଜ୍ଜାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏପରି କଠୋର କଥା କହିବା ସହ, ରଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଜିଗ୍ଗାସା କଲେ— “ମୁଁ ଏପରି ଭାରୀ ଦୁଃଖର ଭାର ବୋହି ଯାଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଏପରି ଆଘାତ ଦେଉଛ? ଅପତ୍ରା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ରୋକିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ କି?" ରଜାଙ୍କ ରୋଷଭରା ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୈକୟୀ ଦ୍ୱିଗୁଣ ରୋଷରେ କହିଲେ— “ତୁମ ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ ସଗର ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଏହି ଜଣେକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ।" ‘ଲଜ୍ଜା ହେଉ’ ଏମିତି ଉପାଳମ୍ବ ଶୁଣି ରଜା ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କୈକୟୀ ଏହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଯିଏ ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପୂଜ୍ୟ, ସେ କୈକୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଅସମଞ୍ଜ ରାସ୍ତାରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଧରି ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ, ଏହି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।" ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ରୋଷରେ ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ଆମ୍ଭେ କିମ୍ବା ଅସମଞ୍ଜ, ଏ ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ବାଛନ୍ତୁ।" ରଜା ପଚାରିଲେ— “କାହିଁକି ଏହି ଭୟ?" ତେବେ ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ— “ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ଅସମଞ୍ଜ ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଜଣାଉଛି ଓ ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଛି, ଏହି କ୍ରୂର କ୍ରିୟାରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି।" ପ୍ରଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରଜା ନିଜ ପୁଅକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିଚାରକମାନେ ସହ ରଥରେ ବସାଇ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍କାସିତ କଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କ ହାତରେ କୋଦାଳ ଓ ଝାଞ୍ଜି ଦେଇ, ସେ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାରିଦିଗରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏକ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପରି। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରଜା ସଗର କେବେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ; ତେଣୁ ରାମ କେଉଁ ଦୋଷ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କୁ ଏପରି ବିଘ୍ନ ଦିଆଯାଉଛି? ଆମେ ରାଘବରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନରକ ପ୍ରାପ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରରେ କଳଙ୍କ ପଡିବା ପରି ଅସମ୍ଭବ। ଯଦି ରାଘବରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିଥିଲେ, ରାଣୀ, ସତ୍ୟକଥା କହ; ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ନିଷ୍କାସନ କରାଯିବ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ, ଏହା ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ। ରାମଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଛି, ରାଣୀ, ଏବେ ଚାଲିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଲୋକନିନ୍ଦାରୁ ସତର୍କ ରୁହ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଦଶରଥ କୈକୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି କଥା ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଶୁଣୁନାହିଁ; ତୁମେ ନ ମୋ, ନ ନିଜ ଭଲ ବୁଝୁଛ; ଦୟା ଛାଡ଼ି ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିନ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ମୁଁ ଆଜି ରାମଙ୍କ ସହ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ତୁମେ ଓ ଭରତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀ ଚାହୁଁଥିବା ପରି ଏହି ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର।" ଏପରି ମହାବିପଦରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ନମ୍ରତା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରିବି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜିବି, ତେବେ ମୋତେ ସହାୟକ କିଏ ଦରକାର? ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପର୍କ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଦାନ କରିଦେଇଛି, ସେ ତାହାକୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଦୌର୍ଳଭ ଦୂର୍ବଳ ରଶି ଦରକାର କରେନାହିଁ। ଏହିପରି ମୁଁ କୌଣସି ସେନା ଚାହୁଁନି; ସମସ୍ତେ ଫେରିଯାଉନ୍ତୁ, ମୋତେ କେବଳ ଭୃକ୍ଷଚର୍ମ ଦିଆଯାଉ।" "ମୋ ପାଇଁ କୋଦାଳ ଓ ଝାଞ୍ଜି ମଧ୍ୟ ଆଣ ଦିଅ, କାରଣ ମୋତେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ଏଉଁ ସମୟରେ କୈକୟୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଲଜ୍ଜା ବିନା ରାମଙ୍କୁ ଭୃକ୍ଷଚର୍ମ ଦେଇ କହିଲେ— “ଏହି ଚର୍ମ ପିନ୍ଧ।" ମହାପୁରୁଷ ରାମ, କୈକୟୀଙ୍କ ହାତରୁ ଭୃକ୍ଷଚର୍ମ ନେଇ, ନିଜ ଶୋଭାମୟ ପୋଶାକ ତ୍ୟାଗ କରି ତାପସ ବେଶ ଧାରଣ କଲେ। ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ତାପସ ବେଶ ଧାରଣ କଲେ। ସୀତା, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଥିବା ସେ, ଭୟଭୀତ ମୃଗୀ ପରି ଭୃକ୍ଷଚର୍ମ ଦେଖି ଭୟ ପାଇଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ବିଶିଷ୍ଟା, ଶର୍ମିତ ଭାବରେ ନଜର ନମାଇ କୈକୟୀଙ୍କୁ ଦେଖି କୁଶାଚର୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଜ୍ଞାନବାନ୍, ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବନବାସୀ ଋଷିମାନେ କିପରି ଏହି ଚର୍ମ ପିନ୍ଧନ୍ତି?" ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ ସୀତା ପୁନିପୁନି ଅଚେତନ ହେଉଥିଲେ। ଏକ ଭୃକ୍ଷଚର୍ମ ହାତରେ ଧରି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଦାଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ, ନବୀନ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶିର ନମାଇ ଦାଉ।